Mienie komunalne a działalność gospodarcza samorządu terytorialnego

Niniejsza publikacja omawia pojęcie mienia komunalnego w kontekście prowadzenia działalności gospodarczej przez jednostki samorządu terytorialnego. Autorka analizuje tę problematykę w oparciu o trzy podstawowe kryteria: racjonalność, efektywność i legalność, z uwzględnieniem dopuszczalnych form prawnoorganizacyjnych. W książce omówiono podstawowe zagadnienia dotyczące gospodarki komunalnej mające wpływ na zakres działalności gospodarczej samorządu terytorialnego takie jak: podstawy prawne prowadzenia działalności gospodarczej przez jednostki samorządu terytorialnego, relacje pomiędzy działalnością gospodarczą a gospodarką komunalną, użyteczność publiczna a zysk z prowadzonej działalności gospodarczej. Adresaci: Książka jest przeznaczona dla prawników zajmujących się sprawami z zakresu prawa komunalnego, a także pracowników administracji samorządowej odpowiedzialnych za gospodarkę komunalną. Może także zainteresować dydaktyków, teoretyków i studentów wydziałów prawa i administracji.

Spis treści

I Kategoryzacja pojęć związanych z mieniem komunalnym oraz relacje między nimi……………………………………………………………………………………..32 1.Zagadnienia wprowadzające……………………………………………………………………….32 2. Podmiotowość prawna jednostek samorządu terytorialnego………………………34 3.Mienie komunalne jako podstawa prowadzenia działalności gospodarczej przez jednostki samorządu terytorialnego……………………………………………………37 3.1. Pojęcie mienia komunalnego w ujęciu przepisach prawa i literatury przedmiotu………………………………………………………………………………………..37 3.1.1. Składniki mienia komunalnego…………………………………………………….39 3.1.2. Ujęcie mienia w ustawach ustrojowych………………………………………..41 3.1.3. Mienie a majątek…………………………………………………………………………46 3.2. Mienie komunalne na tle pojęcia mienia publicznego i prywatnego.......48 3.3. Własność z art. 140 k.c. na tle własności komunalnej…………………………..57 3.4. Zakres podmiotowy mienia komunalnego ………………………………………….60 3.4.1. Uwagi ogólne……………………………………………………………………………… 60 3.4.2. Gminne, powiatowe i wojewódzkie osoby prawne…………………………61 3.4.3. Spółki prawa handlowego jako komunalne osoby prawne………………63 3.4.4. Inne komunalne osoby prawne………………………………………………………68 4. Nabycie mienia komunalnego przez jednostki samorządu terytorialnego……..71 4.1. Uwagi ogólne…………………………………………………………………………………………72 4.2. Nabycie mienia przez gminę……………………………………………………………………73 4.3. Nabycie mienia przez powiat…………………………………………………………………..82 4.4. Nabycie mienia przez samorząd województwa………………………………………..88 5. Podsumowanie ………………………………………………………………………………………………98 II. Wykonywanie praw właścicielskich przez jednostki samorządu terytorialnego………………………………………………………………………………………………102 1. Zagadnienia wprowadzające…………………………………………………………………………102 2. Pojęcie gospodarowania mieniem jednostek samorządu terytorialnego………..103 2.1. Pojęcie gospodarowania i zarządzania mieniem komunalnym…………………. 103 2.2. Źródła prawa gospodarowania mieniem komunalnym…………………………….. 107 3. Zasady gospodarowania mieniem jednostek samorządu terytorialnego………… 108 3.1. Zasada samodzielności w gospodarowaniu mieniem komunalnym…………… 108 3.1.1. Zasada wzajemnej odpowiedzialności za zobowiązania jednostek samorządu terytorialnego i komunalnych osób prawnych wynikająca z ustaw ustrojowych…………………………………………………………108 3.1.2. Podział kompetencji w zakresie gospodarowania mieniem komunalnym pomiędzy poszczególnymi organami jednostek samorządu terytorialnego....................................................................................112 3.2. Zasada szczególnej staranności w gospodarowaniu mieniem…………………..114 3.2.1. Pojęcie „szczególnej staranności” w gospodarowaniu mieniem komunalnym…………………………………………………………………………………...114 3.2.2. Zakres podmiotowy stosowania szczególnej staranności……………………119 3.3. Zasada reprezentacji w gospodarowaniu mieniem komunalnym…………….121 3.3.1. Podział kompetencji w zakresie reprezentacji między organem uchwałodawczym i wykonawczym jednostek samorządu terytorialnego…………………………………………………………………………………121 3.3.2. Składanie oświadczeń woli w zakresie gospodarowania mieniem komunalny w imieniu jednostek samorządu terytorialnego……………128 3.3.3. Składanie oświadczeń woli w zakresie gospodarowania mieniem komunalnym przez jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej……………………………………………………………………..135 4. Prawne formy gospodarowania mieniem jednostek samorządu terytorialnego………………………………………………………………………………………….136 4.1. Cywilnoprawne i administracyjnoprawne formy gospodarowania mieniem komunalnym………………………………………………………………………..136 4.1.1. „Przenikanie” instytucji prawa materialnego cywilnego w zakres gospodarowania mieniem komunalnym……………………………………..136 4.1.2. Akty prawa miejscowego – jako źródła prawa w zakresie gospodarowania mieniem komunalnym……………………………………….141 4.1.3. Administracyjnoprawne formy gospodarowania mieniem komunalnym………………………………………………………………………………..143 4.2. Ograniczenie swobody gospodarowania mieniem komunalnym przez jednostki samorządu terytorialnego……………………………………………………146 4.2.1. Prywatnoprawne ograniczenia ……………………………………………………..146 4.2.2. Publicznoprawne ograniczenia………………………………………………………147 5. Podsumowanie……………………………………………………………………………………….151 III. Działalność gospodarcza jako sposób gospodarowania mieniem komunalnym przez jednostki samorządu terytorialnego………………………….154 1. Zagadnienia wprowadzające……………………………………………………………………154 2.Podstawy prawne prowadzenia działalności gospodarczej przez jednostki samorządu terytorialnego……………………………………………………………………………155 2.1. Działalność gospodarcza jednostek samorządu terytorialnego w świetle Konstytucji RP………………………………………………………………………………………..155 2.2. Działalność gospodarcza jednostek samorządu terytorialnego w świetle ustaw ustrojowych…………………………………………………………………………………………..160 2.3. Działalność gospodarcza w świetle przepisów szczególnych……………………..163 3. Relacje pomiędzy pojęciem - „działalność gospodarcza” i „gospodarka komunalna”…………………………………………………………………………………………………164 3.1. Poglądu doktryny i orzecznictwa sądowego dotyczące pojęcia „działalność gospodarcza” jednostek samorządu terytorialnego………………………………….164 3.2. Pojęcie „gospodarka komunalna” w ujęciu przepisów prawa i literatury przedmiotu……………………………………………………………………………………………176 3.3. Zakres podmiotowy pojęcia – gospodarka komunalna……………………………181 3.4. Ujęcie gospodarki komunalnej w aspekcie przedmiotowym……………………184 3.5. Działalność gospodarcza jednostek samorządu terytorialnego a gospodarka komunalna………………………………………………………………………192 3.6. Działalność gospodarcza jednostek samorządu terytorialnego a interes publiczny…………………………………………………………………………………196 4. Użyteczność publiczna w kontekście realizacji zadań gospodarczych jednostek samorządu terytorialnego…………………………………………………………….201 4.1. Pojęcie użyteczności publicznej w ujęciu przepisów prawa i doktryny………201 4.1.1. Użyteczność publiczna w ujęciu przepisów prawa……………………………..201 4.1.2. Użyteczność publiczna w ujęciu doktryny………………………………………….204 4.2. Użyteczność publiczna a zadania własne jednostek samorządu terytorialnego…………………………………………………………………………………………211 4.3.Użyteczność publiczna a zysk z prowadzonej działalności gospodarczej przez jednostki samorządu terytorialnego………………………………………………..218 5. Podsumowanie……………………………………………………………………………………………222 IV Formy organizacyjnoprawne prowadzenia działalności gospodarczej przez jednostki samorządu terytorialnego …………………………………………………227 1. Zagadnienia wprowadzające………………………………………………………………………..227 2. Formy organizacyjnoprawne właściwe dla prawa prywatnego……………………..228 2.1. Specyfika spółek komunalnych………………………………………………………….. .228 2.2. Zakres wykorzystania mienia w spółkach komunalnych……………………… .238 2.3. Spółki prawa handlowego jako formy organizacyjnoprawne prowadzenia działalności gospodarczej przez jednostki samorządu terytorialnego……………………………………………………………………. ..245 2.4. Przesłanki dopuszczające tworzenie i przystępowanie jednostek samorządu terytorialnego do spółek prawa handlowego, których działalność związana jest z prowadzeniem działalności gospodarczej wykraczającej poza zakres użyteczności publicznej………………………………..254 2.5. Związki i porozumienia komunalne jako formy organizacyjno- prawne prowadzenia działalności gospodarczej…………………………………..264 2.5.1. Związki komunalne…………………………………………………………………….264 2.5.2. Porozumienia komunalne………………………………………………………..264 2.3. Umowa cywilnoprawna jako forma powierzenia zadań z zakresu gospodarki komunalnej innemu podmiotowi …………………….265 2.7 Pozostałe formy organizacyjnoprawne właściwe dla prawa prywatnego……………………………………………………………………………………….273 2.7.1. Stowarzyszenia …………………………………………………………………………..273 2.7.2. Fundacje……………………………………………………………………………………..277 2.7.3. Spółdzielnie…………………………………………………………………………………281 3. Formy organizacyjnoprawne prowadzenia działalności gospodarczej przewidziane w prawie finansów publicznych……………………………………….285 3.1. Samorządowe zakłady budżetowe jako podstawowa forma prowadzenia działalności gospodarczej w sferze użyteczności publicznej………………………………………………………………………………………..285 3.2. Jednostki budżetowe……………………………………………………………………….288 4. Podsumowanie…………………………………………………………………………………….290 V. Działalność gospodarcza jednostek samorządu terytorialnego jako przedmiot kontroli organów państwowych………………………………………….294 1. Zagadnienia wprowadzające………………………………………………………………..294 2. Pojęcie kontroli……………………………………………………………………………………295 3. Sądowa kontrola działalności gospodarczej jednostek samorządu terytorialnego……………………………………………………………………………………. .298 4.Kontrola nad działalnością gospodarczą jednostek samorządu terytorialnego sprawowana przez Prezesa U.O.K i K……………………………………………………301 4.1. Uwagi ogólne…………………………………………………………………………………..301 4.2. Przykłady najczęstszych komunalnych praktyk naruszających konkurencję…………………………………………………………………………………..310 4.2.1. Rynek organizowania utrzymania porządku i czystości………………310 4.2.2. Rynek usług cmentarnych i pogrzebowych…………………………………317 4.2.3. Rynek transportu lokalnego………………………………………………………320 4.2.4. Rynek dostaw wody i odprowadzania ścieków…………………………..322 5. Kontrola działalności gospodarczej jednostek samorządu terytorialnego sprawowana przez Najwyższą Izbę Kontroli ………………………………………..327 6. Podsumowanie……………………………………………………………………………………332 Zakończenie……………………………………………………………………………………………336