Stowarzyszenia i fundacje

Książka stanowi kompendium obejmujące prawne aspekty działalności stowarzyszeń oraz fundacji. Przedstawia zasady tworzenia oraz sposób funkcjonowania stowarzyszeń i fundacji w sposób bardziej przejrzysty niż ma to miejsce w komentarzach do odpowiednich ustaw. Autor kompleksowo omawia zarówno teoretyczne, jak i praktyczne problemy działania tych podmiotów, w szerokim zakresie uwzględniając aktualne orzecznictwo i piśmiennictwo. Prezentuje także kształtowanie się instytucji stowarzyszeń i fundacji w ujęciu historycznym oraz zagadnienie wolności zrzeszania się w regulacjach prawa międzynarodowego i w przepisach Konstytucji. Adresaci: Publikacja jest przeznaczona dla prawników oraz pracowników administracji publicznej sprawujących czynności nadzoru nad fundacjami i stowarzyszeniami. Zainteresuje również członków stowarzyszeń, fundatorów i destynatariuszy fundacji.

Spis treści

Wykaz skrótów | str. 15 Część pierwsza Stowarzyszenia w prawie polskim Rozdział I Sytuacja stowarzyszeń na ziemiach polskich przed 1989 r. | str. 23 1. Uwagi ogólne | str. 23 2. Ustawodawstwa państw zaborczych | str. 23 2.1. Zabór austriacki | str. 23 2.2. Zabór pruski | str. 26 2.3. Zabór rosyjski | str. 28 3. Dwudziestolecie międzywojenne | str. 30 4. Okres drugiej wojny światowej | str. 36 5. Lata 1944–1989 | str. 38 Rozdział II Źródła prawa stowarzyszeń. Zakres Prawa o stowarzyszeniach | str. 43 1. Źródła | str. 43 2. Zakres przedmiotowy Prawa o stowarzyszeniach | str. 44 3. Zakres podmiotowy Prawa o stowarzyszeniach | str. 45 Rozdział III Pojęcie stowarzyszenia i rodzaje | str. 53 1. Zagadnienia ogólne | str. 53 2. Stowarzyszenia w ujęciu Prawa o stowarzyszeniach | str. 54 2.1. Zrzeszenie | str. 54 2.2. Dobrowolność | str. 56 2.3. Samorządność | str. 57 2.4. Trwałość | str. 58 2.5. Cele stowarzyszenia – cel niezarobkowy | str. 59 3. Stowarzyszenia a inne podmioty | str. 65 3.1. Fundacje | str. 66 3.2. Organizacje społeczne – organizacje pozarządowe | str. 67 3.3. Organizacje pożytku publicznego | str. 70 3.4. Partie polityczne | str. 70 3.5. Samorządy zawodowe | str. 71 3.6. Związki zawodowe | str. 71 4. Zasady działania stowarzyszeń | str. 72 4.1. Zasada praworządności | str. 72 4.2. Zasada równości stowarzyszeń | str. 72 4.3. Demokracja wewnętrzna | str. 72 4.4. Równość członków stowarzyszenia | str. 73 5. Rodzaje stowarzyszeń | str. 74 Rozdział IV Wolność i prawo zrzeszania się | str. 79 1. Uwagi ogólne | str. 79 2. Wolność zrzeszania się w ujęciu Konstytucji | str. 81 3. Prawo zrzeszania się w ujęciu prawa międzynarodowego | str. 91 3.1. Uwagi ogólne | str. 91 3.2. Deklaracja Powszechna Praw Człowieka | str. 91 3.3. Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych | str. 92 3.4. Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności | str. 96 3.4.1. Artykuł 11 EKPC w orzecznictwie sądów polskich | str. 106 3.4.2. Sprawy przeciwko Polsce przed Trybunałem | str. 107 3.5. Konwencja ramowa o ochronie mniejszości narodowych | str. 110 3.6. Konwencja o Prawach Dziecka | str. 113 3.7. Europejska Karta Samorządu Lokalnego | str. 113 4. Prawo zrzeszania się w ujęciu prawa Unii Europejskiej | str. 114 5. Prawo zrzeszania się w ujęciu Prawa o stowarzyszeniach | str. 117 6. Pozaprawne ograniczenia zrzeszania się | str. 122 Rozdział V Tworzenie stowarzyszeń | str. 125 1. Prawo tworzenia stowarzyszeń | str. 125 1.1. Uwagi ogólne | str. 125 1.2. Zebranie założycielskie | str. 127 1.3. Uchwalenie statutu | str. 129 1.4. Wybór komitetu założycielskiego i zarządu | str. 130 2. Szczególne wymagania warunkujące utworzenie stowarzyszenia | str. 131 2.1. Aprobata | str. 131 2.2. Uchwała określonej władzy religijnej o utworzeniu | str. 132 2.3. Uzgodnienie zakresu działalności | str. 133 2.4. Zezwolenie | str. 133 Rozdział VI Postępowanie rejestrowe i ewidencyjne | str. 135 1. Pojęcie, funkcje, jawność Rejestru | str. 135 2. Źródła prawa | str. 137 3. Organizacja i zakres Rejestru | str. 137 4. Podmioty postępowania rejestrowego | str. 140 4.1. Sąd rejestrowy | str. 140 4.2. Referendarz sądowy | str. 141 4.3. Wnioskodawcy i uczestnicy | str. 141 4.4. Prokurator. Rzecznik Praw Obywatelskich | str. 143 5. Wszczęcie postępowania | str. 144 5.1. Uwagi ogólne | str. 144 5.2. Wniosek o wpis | str. 144 6. Wstępne czynności sądu rejestrowego; badanie formalne wniosku | str. 150 7. Badanie materialne zgłoszenia | str. 152 8. Orzeczenia sądu rejestrowego | str. 155 8.1. Uwagi ogólne | str. 155 8.2. Podstawa faktyczna postanowienia zarządzającego dokonanie wpisu | str. 155 8.3. Treść postanowienia | str. 156 8.4. Koszty postępowania rejestrowego | str. 156 8.5. Sprostowanie postanowienia | str. 157 8.6. Uzasadnianie i doręczanie postanowień | str. 157 8.7. Prawomocność, skuteczność i wykonalność postanowień | str. 158 9. Środki odwoławcze w postępowaniu rejestrowym | str. 158 9.1. Skarga na orzeczenie referendarza sądowego | str. 158 9.2. Apelacja | str. 159 9.3. Zażalenie | str. 159 9.4. Skarga kasacyjna | str. 160 9.5. Wznowienie postępowania | str. 160 9.6. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia | str. 161 10. Wpis do rejestru stowarzyszeń | str. 161 10.1. Uwagi ogólne | str. 161 10.2. Prostowanie wadliwych wpisów | str. 162 10.3. Klasyfikacja wpisów do Rejestru | str. 162 11. Skutki wpisu do Rejestru | str. 163 11.1. Uwagi ogólne | str. 163 11.2. Zasada jawności materialnej | str. 164 11.3. Zasada wpisu | str. 165 11.4. Zasada zupełności | str. 165 11.5. Zasada prawdziwości (wiarygodności) | str. 166 11.6. Zasada jawności formalnej | str. 166 12. Rejestracja stowarzyszenia – organizacji pożytku publicznego | str. 166 13. Wpis do ewidencji prowadzonej przez starostów | str. 171 Rozdział VII Statut | str. 175 1. Charakter prawny | str. 175 1.1. Uwagi ogólne | str. 175 1.2. Akt normatywny prawa przedmiotowego | str. 177 1.3. Pozaprawny akt normatywny organizacji społecznej | str. 177 1.4. Koncepcja cywilistyczna | str. 178 1.5. Interpretacja postanowień statutu | str. 184 2. Treść statutu | str. 185 2.1. Uwagi ogólne | str. 185 2.2. Nazwa stowarzyszenia | str. 186 2.3. Teren działania | str. 194 2.4. Siedziba stowarzyszenia | str. 194 2.5. Cele i sposoby ich realizacji | str. 195 2.6. Członkostwo | str. 195 2.7. Organy (władze) stowarzyszenia | str. 195 2.8. Środki finansowe, składki członkowskie | str. 196 2.9. Zmiana statutu | str. 196 2.10. Rozwiązanie stowarzyszenia | str. 196 2.11. Terenowe jednostki organizacyjne (oddziały) | str. 196 2.11.1. Terenowe jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej | str. 197 2.11.2. Terenowe jednostki organizacyjne mające osobowość prawną | str. 198 2.11.3. Sytuacja prawna oddziału po uzyskaniu osobowości prawnej | str. 201 2.11.4. Utrata osobowości prawnej przez oddział | str. 203 2.12. Fakultatywne postanowienia statutu | str. 204 3. Uchwalenie statutu | str. 205 4. Zmiana statutu | str. 206 5. Statut a inne akty wewnętrzne stowarzyszenia | str. 214 Rozdział VIII Władze stowarzyszenia | str. 217 1. Rodzaje organów (władz) | str. 217 2. Walne zebranie członków (zebranie delegatów) | str. 219 3. Zarząd | str. 222 4. Organ kontroli wewnętrznej | str. 237 5. Sąd koleżeński, sąd polubowny | str. 238 6. Charakter prawny uchwał organów | str. 239 7. Brak organów. Kuratela | str. 240 Rozdział IX Członkostwo | str. 243 1. Osoby fizyczne | str. 243 2. Osoby prawne | str. 250 3. Jednostki organizacyjne określone w art. 331 k.c. | str. 253 4. Rodzaje członków | str. 254 5. Charakter prawny stosunku członkostwa | str. 255 5.1. Uwagi ogólne | str. 255 5.2. Administracyjnoprawny charakter stosunku wewnątrzorganizacyjnego | str. 255 5.3. Organizacyjny charakter stosunku wewnątrzorganizacyjnego | str. 255 5.4. Cywilnoprawny charakter stosunku wewnątrzorganizacyjnego | str. 256 5.5. Stanowisko orzecznictwa | str. 258 5.6. Podsumowanie | str. 271 6. Powstanie stosunku członkostwa | str. 275 7. Zawieszenie członkostwa | str. 276 8. Ustanie stosunku członkostwa | str. 276 8.1. Ustąpienie | str. 276 8.2. Usunięcie | str. 277 8.3. Śmierć | str. 277 8.4. Ubezwłasnowolnienie | str. 278 8.5. Utrata osobowości prawnej przez członka | str. 278 8.6. Rozwiązanie stowarzyszenia | str. 278 8.7. Inne przypadki | str. 278 9. Prawa i obowiązki członka | str. 279 9.1. Prawa członka | str. 279 9.2. Obowiązki członka | str. 280 10. Ochrona praw członka | str. 282 11. Stosunki między członkiem a stowarzyszeniem niełączące się z członkostwem | str. 287 11.1. Uwagi ogólne | str. 287 11.2. Zatrudnienie członków stowarzyszenia | str. 288 Rozdział X Majątek stowarzyszenia | str. 289 1. Pojęcie majątku | str. 289 2. Źródła powstania majątku | str. 289 2.1. Składki członkowskie | str. 290 2.2. Praca społeczna członków | str. 290 2.3. Darowizny, spadki, zapisy | str. 290 2.4. Dochody z majątku stowarzyszenia | str. 292 2.5. Ofiarność publiczna | str. 292 2.6. Dotacje | str. 292 2.7. Działalność zarobkowa. Działalność gospodarcza stowarzyszeń | str. 294 2.8. Inne źródła | str. 299 Rozdział XI Nadzór nad stowarzyszeniami | str. 301 1. Pojęcie. Nadzór a kontrola | str. 301 2. Organy nadzorujące | str. 301 3. Sąd | str. 303 4. Środki nadzoru | str. 304 4.1. Uwagi ogólne | str. 304 4.2. Środki stosowane przez organy nadzoru | str. 305 4.3. Środki stosowane przez sąd | str. 309 5. Odpowiednie stosowanie przepisów | str. 316 6. Nadzór nad stowarzyszeniem – organizacją pożytku publicznego | str. 316 Rozdział XII Ustanie stowarzyszenia | str. 317 1. Uwagi ogólne | str. 317 2. Rozwiązanie stowarzyszenia | str. 317 3. Likwidacja stowarzyszenia | str. 320 3.1. Uwagi ogólne | str. 320 3.2. Likwidator | str. 321 3.3. Przebieg likwidacji | str. 323 3.4. Odpowiednie stosowanie przepisów | str. 325 4. Upadłość stowarzyszenia | str. 325 5. Przeznaczenie majątku | str. 326 6. Łączenie się i podział stowarzyszeń | str. 327 Rozdział XIII Stowarzyszenie zwykłe | str. 329 1. Pojęcie stowarzyszenia zwykłego | str. 329 2. Założyciele i członkowie | str. 332 3. Utworzenie stowarzyszenia zwykłego | str. 333 4. Regulamin działalności | str. 336 4.1. Uwagi ogólne | str. 336 4.2. Nazwa | str. 337 4.3. Cel | str. 338 4.4. Teren działania | str. 339 4.5. Środki działania | str. 339 4.6. Siedziba | str. 339 4.7. Przedstawiciel reprezentujący stowarzyszenie | str. 339 4.8. Zarząd | str. 340 4.9. Zasady dokonywania zmian regulaminu działalności | str. 342 4.10. Sposób nabycia i utraty członkostwa | str. 342 4.11. Sposób rozwiązania stowarzyszenia zwykłego | str. 342 4.12. Fakultatywne postanowienia regulaminu | str. 342 5. Władze stowarzyszenia zwykłego | str. 343 6. Członkostwo w stowarzyszeniu zwykłym | str. 343 7. Nadzór nad stowarzyszeniami zwykłymi | str. 347 8. Majątek stowarzyszenia – majątek członków | str. 347 9. Ustanie stowarzyszenia | str. 350 Rozdział XIV Sytuacja prawna stowarzyszeń utworzonych na podstawie Prawa o stowarzyszeniach z 1932 r. | str. 351 1. Sytuacja istniejących stowarzyszeń po wejściu w życie Prawa o stowarzyszeniach | str. 351 2. Restytucja rozwiązanych stowarzyszeń | str. 351 3. Sytuacja stowarzyszeń nierozwiązanych i nieprowadzących działalności | str. 356 Część druga Fundacje w prawie polskim Rozdział XV Fundacje na ziemiach polskich przed 1984 r. | str. 359 1. Początki fundacji | str. 359 2. Ustawodawstwa państw zaborczych | str. 361 2.1. Zabór austriacki | str. 361 2.2. Zabór pruski | str. 361 2.3. Zabór rosyjski | str. 362 3. Dwudziestolecie międzywojenne | str. 363 4. Okres drugiej wojny światowej | str. 366 5. Lata 1945–1984 | str. 368 Rozdział XVI Źródła prawa. Zakres ustawy o fundacjach | str. 373 1. Źródła prawa | str. 373 2. Zakres przedmiotowy | str. 376 3. Zakres podmiotowy | str. 376 Rozdział XVII Pojęcie fundacji | str. 379 1. Uwagi ogólne | str. 379 2. Fundacje a inne jednostki organizacyjne | str. 383 2.1. Fundusze | str. 383 2.2. Fundusze składkowe | str. 384 2.3. Organizacje społeczne – organizacje pozarządowe | str. 384 2.4. Stowarzyszenia | str. 388 3. Rodzaje fundacji | str. 388 Rozdział XVIII Ustanowienie fundacji | str. 399 1. Wolność tworzenia fundacji | str. 399 2. Fundatorzy | str. 401 2.1. Osoby fizyczne | str. 402 2.2. Osoby prawne | str. 404 3. Akt fundacyjny | str. 408 3.1. Pojęcie. Charakter prawny. Akt fundacyjny a statut | str. 408 3.2. Sposób dokonania aktu fundacyjnego | str. 411 3.2.1. Czynność inter vivos | str. 411 3.2.2. Czynność mortis causa | str. 412 3.3. Treść | str. 413 3.3.1. Cel fundacji | str. 414 3.3.2. Majątek przeznaczony na realizację celu fundacji | str. 423 Rozdział XIX Statut | str. 429 1. Charakter prawny | str. 429 2. Ustalenie statutu | str. 431 3. Treść statutu | str. 432 3.1. Nazwa | str. 433 3.2. Siedziba | str. 435 3.3. Majątek | str. 435 3.4. Cele, zasady, formy i zakres działalności fundacji | str. 436 3.5. Organy | str. 436 3.5.1. Uwagi ogólne | str. 436 3.5.2. Zarząd | str. 437 3.5.3. Inne organy | str. 450 3.6. Prowadzenie przez fundację działalności gospodarczej | str. 451 3.7. Dopuszczalność i warunki połączenia fundacji z inną fundacją | str. 455 4. Zmiana celu fundacji lub statutu | str. 456 Rozdział XX Postępowanie rejestrowe | str. 461 1. Pojęcie, funkcje, jawność Rejestru | str. 461 2. Źródła prawa | str. 461 3. Organizacja i zakres Rejestru | str. 462 4. Podmioty postępowania rejestrowego | str. 463 4.1. Wnioskodawcy i uczestnicy | str. 463 5. Wszczęcie postępowania | str. 464 5.1. Uwagi ogólne | str. 464 5.2. Wniosek o wpis | str. 464 6. Wstępne czynności sądu rejestrowego; badanie formalne wniosku | str. 467 7. Badanie materialne zgłoszenia | str. 467 8. Orzeczenia sądu rejestrowego | str. 469 8.1. Podstawa faktyczna postanowienia zarządzającego dokonanie wpisu | str. 469 8.2. Postanowienie | str. 469 8.3. Koszty postępowania rejestrowego | str. 470 8.4. Obowiązek zawiadomienia organów nadzorujących | str. 470 9. Środki odwoławcze w postępowaniu rejestrowym | str. 470 10. Wpis do Rejestru | str. 471 10.1. Uwagi ogólne | str. 471 10.2. Prostowanie wadliwych wpisów | str. 471 10.3. Klasyfikacja wpisów do Rejestru | str. 471 11. Skutki wpisu do Rejestru | str. .... 471 12. Rejestracja fundacji – organizacji pożytku publicznego | str. .... 472 Rozdział XXI Majątek fundacji | str. 475 1. Pojęcie majątku | str. 475 2. Źródła powstania majątku | str. 475 2.1. Uwagi ogólne | str. 475 2.2. Nabycie w drodze czynności prawnych | str. 476 2.3. Dotacje | str. 477 2.4. Dochody z własnej działalności. Działalność gospodarcza | str. 479 2.5. Ofiarność publiczna | str. 481 Rozdział XXII Nadzór nad fundacjami | str. 483 1. Uwagi ogólne | str. 483 2. Organy nadzorujące | str. 483 2.1. Sąd | str. 485 2.2. Obowiązki sądu rejestrowego i fundacji | str. 486 3. Środki nadzoru | str. 488 4. Ograniczenia nadzoru | str. 491 5. Nadzór nad fundacją – organizacją pożytku publicznego | str. 492 Rozdział XXIII Ustanie fundacji | str. 493 1. Likwidacja | str. 493 1.1. Uwagi ogólne | str. 493 1.2. Przeznaczenie majątku | str. 498 2. Ustanie na podstawie ustawy | str. 500 3. Upadłość fundacji | str. 500 4. Połączenie z inną fundacją | str. 501 5. Zawieszenie działalności | str. 501 Rozdział XXIV Szczególne rodzaje fundacji, przedstawicielstwa fundacji zagranicznych | str. 503 1. Zakład Narodowy imienia Ossolińskich | str. 503 2. Centrum Badania Opinii Społecznej | str. 504 3. Zakłady Kórnickie | str. 506 4. Fundacja „Polsko-Niemieckie Pojednanie” | str. 507 5. Przedstawicielstwa fundacji zagranicznych | str. 510 Bibliografia | str. 515