Sytuacje trudne w opinii nauczycieli klas integracyjnych

Treść książki jest rezultatem kilkuletnich badań nad integracyjną formą kształcenia prowadzonych na terenie województwa śląskiego w latach 2007–2010. Podjęta problematyka została ulokowana w kontekście sytuacji trudnych związanych z codzienną pracą w klasie integracyjnej. Dotyczy ona między innymi organizacji pracy lekcyjnej, oceniania, kwalifikowania uczniów do zespołu klasowego, rozmieszczenia uczniów w przestrzeni sali lekcyjnej, kwalifikacji i kompetencji nauczycieli pracujących w tych klasach. Zagadnienia te zostały osadzone w licznych kategoriach analitycznych zaczerpniętych z pola różnych nauk społecznych i humanistycznych (np. w koncepcjach antynomii, wiedzy potocznej, kapitału społecznego, wsparcia czy konfliktu). Ostatni rozdział części empirycznej książki zawiera opinie nauczycieli o korzyściach i sytuacjach pozytywnych omawianej formy kształcenia. Prócz części empirycznej książka zawiera szerokie wprowadzenie obejmujące dyskusję nad zasadnością podziału badań na teoretyczne i praktyczne w pedagogice, ze szczególnym uwzględnieniem eksploracji kształcenia integracyjnego, oraz zakończenie ukazujące drogi badawcze kształcenia uczniów niepełnosprawnych.

Spis treści

Zamiast wprowadzenia – badania praktyczne a badania teoretyczne w aspekcie badań własnych rzeczywistości edukacji integracyjnej ...... 7 1. Sytuacje trudne w rzeczywistości edukacyjnej ..... 25 1.1. Kategoria sytuacji – ustalenia wstępne ...... 25 1.2. Charakterystyka sytuacji trudnych a okoliczności kształcenia integracyjnego ....... 29 1.3. Uwarunkowania sytuacji trudnych w opinii nauczycieli ..... 38 2. Kwalifikacje nauczycieli klas integracyjnych oraz orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego a sytuacja deprywacji ...... 43 2.1. Kwalifikacje i kompetencje nauczycieli pracujących w klasach integracyjnych ..... 43 2.2. Funkcje i kompetencje nauczycieli pracujących w klasach integracyjnych na poziomie kształcenia propedeutycznego w teorii pedagogicznej ....... 50 2.3. Kompetencje nauczyciela klasy integracyjnej ....... 65 2.4. Wiedza naukowa i potoczna a kompetencje nauczyciela klasy integracyjnej w aspekcie badań własnych ...... 70 2.5. Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego a sytuacja deprywacji ..... 82 3. Uczniowie klasy integracyjnej a sytuacja przeciążenia ...... 83 3.1. Możliwe modele edukacji integracyjnej uczniów niepełnosprawnych ..... 84 3.2. Zarys modelu integracji instytucjonalnej stosowanej w Polsce ..... 97 3.3. Klasa szkolna jako zespół uczniów oraz miejsce integracji ....... 98 3.4. Dobór uczniów niepełnosprawnych a odczucie przeciążenia ..... 101 3.5. Rola ucznia niepełnosprawnego w kontekście odczuwanego przeciążenia ...... 116 4. Złożona sytuacja metodyczna w klasie integracyjnej a sytuacja konfliktu .... 125 4.1. Cele kształcenia integracyjnego a procedury ich realizacji ....... 126 4.2. Modele przestrzennej organizacji kształcenia integracyjnego ....... 139 4.3. Ocenianie jako szczególny element złożonej sytuacji metodycznej ....... 148 4.4. Antynomie w zakresie złożonej sytuacji metodycznej i organizacyjnej kształcenia integracyjnego ....... 150 4.5. Podsumowanie ....... 159 5. Bariery i braki w kształceniu integracyjnym a sytuacja utrudnienia ....... 161 5.1. Mała liczba godzin na zajęcia dodatkowe ..... 163 5.2. Skromne wyposażenie w środki dydaktyczne ...... 164 5.3. Wsparcie uczniów i nauczycieli w procesie kształcenia integracyjnego ....... 167 5.4. Kapitał społeczny a utrudnienia (bariery i braki) w procesie kształcenia uczniów niepełnosprawnych ...... 171 5.5. Podsumowanie ....... 174 6. Konflikt i brak współpracy a sytuacja zagrożenia ..... 177 6.1. Brak współpracy między nauczycielami i rodzicami ...... 179 6.2. Konflikty między nauczycielami ...... 181 6.3. Opór w kontekście konfliktów i braku współpracy ...... 183 6.4. Podsumowanie ....... 186 7. W kierunku sukcesów kształcenia integracyjnego, czyli o zmianach sugerowanych przez nauczycieli ...... 189 8. O korzyściach i sytuacjach pozytywnych w perspektywie innej koncepcji badawczej ....... 193 Zamiast zakończenia – dwie odmienne perspektywy badania rzeczywistości edukacji integracyjnej ...... 195 Bibliografia ....... 215