Terminy przedawnienia a neutralność systemu VAT w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE. Perspektywa pewności prawa

Jest to pierwsze opracowanie, w którym podjęto problematykę pewności prawa w aspekcie krajowych terminów przedawnienia realizacji prawa do odliczenia podatku naliczonego oraz terminu zwrotu nienależnie pobranego VAT. Rozważania oparto na obszernym materiale badawczym, głównie orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości, opiniach rzeczników generalnych, poglądach doktryny oraz krajowym orzecznictwie sądowo-administracyjnym. Zrekonstruowano unijny standard terminów przedawnienia w podatku od wartości dodanej, który odniesiono do terminów realizacji prawa do odliczenia i prawa do zwrotu nienależnie pobranego VAT (tzw. termin rozsądny), który następnie przeniesiono na wybraną praktykę krajową. Praca jest napisana z perspektywy praktyka mającego wieloletnie doświadczenie zawodowe zdobyte podczas wykonywania różnych zawodów prawniczych. Podjęta w niej problematyka nie jest zagadnieniem jedynie teoretycznym, powoduje ona bowiem poważne konsekwencje praktyczne zarówno dla podatników, państw członkowskich, jak i samej Unii Europejskiej. Terminy przedawnienia określają bowiem ramy czasowe wykonywania uprawnień i dochodzenia roszczeń wywodzonych z prawa UE. Upływ tych terminów powoduje definitywną utratę uprawnień. Adresaci: Publikacja zainteresuje praktyków prawa podatkowego – sędziów, radców prawnych, adwokatów, doradców podatkowych zajmujących się prawem podatkowym, a także pracowników organów podatkowych.

Spis treści

Wykaz skrótów | str. 11 Wstęp | str. 15 Rozdział I Orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej a wykładnia przepisów dotyczących podatku od wartości dodanej | str. 21 1. Unia Europejska. Porządek prawny UE | str. 21 2. Zasady prawa unijnego | str. 26 2.1. Uwagi ogólne | str. 26 2.2. Zasada efektywności | str. 32 2.3. Zasada pierwszeństwa | str. 34 2.4. Zasada bezpośredniego skutku | str. 38 3. Harmonizacja prawa materialnego | str. 40 4. Autonomia proceduralna państw członkowskich | str. 43 5. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej | str. 47 5.1. Uwagi ogólne | str. 47 5.2. Status i znaczenie orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE | str. 49 5.3. Procedura prejudycjalna | str. 52 6. Podsumowanie | str. 55 Rozdział II Wspólny system podatku od wartości dodanej | str. 57 1. Uwagi ogólne | str. 57 2. System podatku od wartości dodanej – regulacje unijne | str. 58 3. System podatku od wartości dodanej – regulacje krajowe | str. 62 4. Konstrukcja podatku od wartości dodanej | str. 63 4.1. Cechy podatku od wartości dodanej | str. 63 4.2. Neutralność podatku od wartości dodanej | str. 66 4.3. Prawo do odliczenia | str. 69 4.4. Powstanie a wykonanie prawa do odliczenia | str. 71 4.5. Wyłączenia i ograniczenia prawa do odliczenia | str. 76 4.6. Korekta odliczeń | str. 77 5. Stosunek prawnopodatkowy w podatku od wartości dodanej | str. 79 5.1. Uwagi ogólne | str. 79 5.2. Stosunek prawnopodatkowy | str. 80 5.3. Stosunek prawnopodatkowy w VAT | str. 82 5.3.1. Status organu podatkowego | str. 85 5.3.2. Status podatnika | str. 86 6. Podsumowanie | str. 87 Rozdział III Przedawnienie jako instrument realizacji zasady pewności prawa | str. 89 1. Pewność prawa | str. 89 1.1. Koncepcja pewności prawa | str. 89 1.2. Tradycyjne postrzeganie a unijny wymiar pewności prawa | str. 93 1.3. Pewność prawa jako zasada prawa unijnego | str. 95 2. Przedawnienie | str. 98 2.1. Uwagi ogólne | str. 98 2.2. Przedawnienie w prawie unijnym | str. 100 2.3. Przedawnienie w krajowym prawie podatkowym | str. 103 2.3.1. Konstytucyjne podstawy przedawnienia | str. 103 2.3.2. Konstrukcja prawna przedawnienia | str. 105 2.3.3. Ratio legis przedawnienia. Funkcje | str. 107 2.3.4. Przedawnienie obowiązku podatkowego (prawa do wymiaru) | str. 111 2.3.5. Przedawnienie zobowiązań podatkowych. Standard konstytucyjny | str. 115 2.3.6. Przedawnienie w podatku od towarów i usług | str. 120 2.4. Przedawnienie a równowaga budżetowa | str. 125 3. Podsumowanie | str. 130 Rozdział IV Unijny standard terminów przedawnienia w podatku od wartości dodanej | str. 131 1. Sprawa unijna a uprawnienie unijne | str. 131 2. Zasada procedur krajowych. Środek krajowy | str. 134 3. Prawo do zwrotu podatku pobranego niezgodnie z prawem Unii Europejskiej | str. 135 4. Zasada efektywnej ochrony prawnej | str. 140 5. Unijny standard efektywnej ochrony prawnej | str. 142 6. Terminy przedawnienia w podatku od wartości dodanej – identyfikacja standardu unijnego | str. 147 6.1. Uwagi ogólne | str. 147 6.2. Rozsądny termin – kryteria | str. 148 6.2.1. Warunek równoważności | str. 148 6.2.2. Warunek skuteczności | str. 154 6.2.3. Relacja pomiędzy warunkami równoważności i skuteczności | str. 159 6.2.4. Aspekt kontekstualny | str. 160 6.3. Rozsądny termin a deficyt realnej ochrony prawnej | str. 161 7. Mechanizmy usuwania kolizji pomiędzy terminami krajowymi a prawem UE | str. 166 7.1. Wykładnia zgodna – efektywność w ramach procedur krajowych | str. 166 7.2. Metoda Simmenthal – efektywność poza granicami procedur krajowych | str. 169 8. Podsumowanie | str. 173 Rozdział V Krajowe terminy przedawnienia a standard unijny – praktyka wymiaru sprawiedliwości | str. 175 1. Uwagi ogólne | str. 175 2. Artykuł 86 ust. 13 u.p.t.u. a standard unijny | str. 176 2.1. Wątpliwości co do zgodności z prawem unijnym | str. 176 2.2. Zasada równoważności. Porównywalność sytuacji prawnej | str. 179 2.2.1. Uwagi ogólne | str. 179 2.2.2. Równoważność – podatnik i organ podatkowy | str. 180 2.2.3. Równoważność – porównywalność sytuacji podatników | str. 181 2.3. Praktyka sądowa | str. 188 3. Prawo do zwrotu nienależnie pobranego podatku od towarów i usług a krajowe terminy przedawnienia | str. 193 3.1. Zwrot podatku od towarów i usług pobranego niezgodnie z prawem UE | str. 193 3.2. Sprawa C-500/16. Pomiędzy efektywnością prawa UE a pewnością prawa | str. 195 3.2.1. Stan faktyczny | str. 195 3.2.2. Pytanie prejudycjalne | str. 197 3.2.3. Wyrok Trybunału Sprawiedliwości | str. 200 3.2.4. Komentarz | str. 203 3.3. Praktyka sądowa | str. 209 4. Korekta podatku naliczonego i zwrot nienależnie pobranego podatku od towarów i usług po wyroku C-276/14, Gmina Wrocław | str. 212 5. Podsumowanie | str. 218 Zakończenie | str. 221 Bibliografia | str. 225