Wokół kryzysu praworządności, demokracji i praw człowieka. Księga jubileuszowa Profesora Mirosława Wyrzykowskiego

Księga jubileuszowa powstała dla uczczenia działalności naukowej oraz zawodowej dr. hab., prof. UW Mirosława Wyrzykowskiego, który całe swoje życie zawodowe poświęcił budowaniu i umacnianiu praworządności w Polsce, standardów demokratycznych oraz kulturze przestrzegania praw człowieka. Teksty zgromadzone w Księdze zgrupowano w cztery części: pierwsza nawiązuje do kwestii fundamentalnych o charakterze ustrojowym; druga podejmuje zagadnienia ustrojowego statusu sędziów oraz ich niezależności i niezawisłości, szczególnie w warunkach antyustrojowej presji; trzecia przedstawia różne współczesne wyzwania dla ochrony praw i wolności jednostki; czwarta spogląda na polski kontekst kryzysu praworządności z perspektywy prawa Unii Europejskiej oraz aktywności organów i instytucji UE.

Spis treści

Słowo wstępne / 5 Laudacja dla Profesora Mirosława Wyrzykowskiego z okazji wręczenia odznaki honorowej Rzecznika Praw Obywatelskich „Za zasługi dla praw człowieka”, wygłoszona 4.09.2020 r. / 7 Życiorys Profesora Mirosława Wyrzykowskiego / 17 Lista publikacji Profesora Mirosława Wyrzykowskiego (wybrane pozycje) / 21 CZĘŚĆ PIERWSZA U ŹRÓDEŁ Nadzieja, iluzja i manipulacja – uwagi o udatności konstytucjonalizacji „państwa prawa” Ewa Łętowska / 39 Gdyby w PRL obowiązywała Konstytucja RP…? Maria Kruk / 62 Zapomniana postać? Jerzy Stępień / 80 O paradoksach i wrogach demokracji Marek Zubik / 94 Rule of law – ewolucja negatywna? Hanna Suchocka / 105 System polityczny Rzeczpospolitej Polskiej w świetle teorii konkurencyjnego autorytaryzmu Adam Bodnar / 119 Polityczni liderzy, elity i instytucje we współczesnych falach populizmu Jan Pakulski / 149 O potrzebie refleksji nad ekonomicznymi aspektami populizmu w dyskusji o kryzysie demokracji liberalnych Maciej Bernatt / 160 Prawa człowieka a prawo administracyjne Jan Zimmermann / 174 O obywatelstwie i prawie do obywatelstwa (kilka uwag i refleksji z perspektywy prawnoadministracyjnej) Jacek Jagielski / 191 Prawo do wniosku – rodowód, rozwój, ochrona wnoszącego Jacek Lang / 207 Po co naukowcom konstytucja? Aleksander Jakubowski / 221 CZĘŚĆ DRUGA NIEZALEŻNOŚĆ I NIEZAWISŁOŚĆ Niezawisły, bezstronny, właściwy… Adam Zieliński / 249 Wolne sądy, wolni ludzie Stanisław Zabłocki / 270 Ex iniuria iudex non oritur. Uwagi o ustrojowym znaczeniu tożsamości konstytucyjnej Krajowej Rady Sądownictwa Ryszard Piotrowski / 282 Powołanie (odmowa powołania) sędziego przez Prezydenta RP a Konstytucja Stanisław Trociuk / 306 Granice udziału sędziów sądów powszechnych w debacie publicznej. Standard strasburski a regulacja ustawowa Adam Ploszka / 319 Odpowiedzialność dyscyplinarna sędziego za wydane orzeczenie jako instrument naruszania sędziowskiej niezawisłości Piotr Tuleja / 341 Wolność zrzeszania się sędziów w świetle tzw. ustawy kagańcowej Magdalena Wilczyńska / 351 Erozja praworządności i niezawisłości sądów w Polsce od 2015 r.: reakcja Rady Europy – za mało, za późno? Andrzej Drzemczewski / 369 Systemowa kradzież konfliktu Piotr Girdwoyń / 396 Nieposłuszeństwo sędziów jako problem filozofii prawa i konstytucjonalizmu porównawczego. Refleksje nad przypadkiem Polski Mateusz Pilich / 411 Wymiana kadr w demokracji populistycznej, czyli o rzeczywistych i pozornych celach ustawodawczych Anna Śledzińska-Simon / 434 Granice swobody wypowiedzi prokuratora – lekcja dla Polski ze sprawy Kövesi przeciwko Rumunii Agnieszka Grzelak, Mirosław Wróblewski / 455 CZĘŚĆ TRZECIA WYZWANIA DLA OCHRONY PRAW CZŁOWIEKA Czy nadal funkcjonują konstytucyjne gwarancje wolności i praw jednostki? Roman Wieruszewski / 479 „Bezpieczna przystań” dla ofiar handlu ludźmi w Kolorado Zbigniew Lasocik / 493 O karze dożywotniego pozbawienia wolności, dyskryminacji ze względu na płeć i wyborze „mniejszego zła”. Refleksje na tle wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie Khamtokhu i Aksenchik przeciwko Rosji Joanna Grygiel, Katarzyna Sękowska-Kozłowska / 508 Problem przewlekłości tymczasowego aresztowania w świetle orzecznictwa sądów polskich i organów międzynarodowych Wojciech Hermeliński / 532 Wolności wypowiedzi pod rządami populistów Aleksandra Gliszczyńska-Grabias / 542 Prawdziwość wypowiedzi a jej karalność Piotr Kładoczny / 559 Komu służy małżeństwo? Monika Płatek / 572 Ustawa o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych przed Trybunałem Konstytucyjnym. Wybrane aspekty proceduralne i merytoryczne Mirosław Granat / 590 Praca w Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej Łukasz Pisarczyk / 609 O celach i funkcjach klauzuli derogacyjnej z art. 15 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka w kontekście pandemii COVID-19 Michał Balcerzak / 627 Granice ingerencji państwa w wolność zgromadzeń w czasach epidemii Monika Florczak-Wątor / 644 Działalność służb specjalnych w Polsce w świetle zasady praworządności Barbara Grabowska-Moroz / 664 Kilka uwag o pojęciu mniejszości narodowej i etnicznej na gruncie prawa międzynarodowego i w praktyce polskiej Władysław Czapliński / 680 Zrównoważony rozwój a dobra administracja Robert Rybski / 692 Polityka klimatyczna jako przykład wielopoziomowej polityki publicznej Hanna Gronkiewicz-Waltz / 708 Czy prawo do życia w zdrowym środowisku to prawo przyszłości? Hanna Machińska / 718 Zmiany klimatu a perspektywa praw człowieka Zdzisław Kędzia / 735 Niematerialne dziedzictwo kulturowe a prawa i wolności człowieka. Perspektywa konstytucyjna Marzena Laskowska / 754 CZĘŚĆ CZWARTA WOKÓŁ UNII EUROPEJSKIEJ „Mapa” judykatury Trybunału Konstytucyjnego dotyczącej członkostwa Polski w Unii Europejskiej Robert Grzeszczak / 781 Ochrona praworządności i środki tymczasowe przed sądami krajowymi Maciej Taborowski / 800 Trybunał Konstytucyjny wypowiada posłuszeństwo prawu Unii Europejskiej Stanisław Biernat / 817 Kilka uwag o bezpośrednim skutku horyzontalnym przepisów Karty praw podstawowych Unii Europejskiej Krystyna Kowalik-Bańczyk / 835 Ochrona praw podstawowych w prawie autorskim Maciej Szpunar / 853 Konferencja w sprawie przyszłości Europy. Szczególne wyzwania dla społeczeństwa obywatelskiego Jan Barcz / 862 Unijny etos sądzenia. O fundamentach, metapolityce i POLEXIT Tomasz Tadeusz Koncewicz / 872