Edukacja i sfera publiczna. Idee i doświadczenia pedagogiki radykalnej

Książka obejmuje 25 lat współpracy Autorów na rzecz dyskursu krytycznego o publicznej misji edukacji, wieńcząc jubileusz 20-lecia Oficyny Wydawniczej „Impuls”

Henry A. Giroux :

Jestem ogromnie zobowiązany i wdzięczny za to, że moje prace są czytane w Polsce, i głęboko doceniam – oraz jestem poruszony przez – naród polski za jego nieustającą siłę, odwagę i wytrwałość w walce o sprawiedliwość, wolność i godność ludzką. Jestem zaszczycony faktem tłumaczenia moich prac na język polski i dziękuję mojemu przyjacielowi Lechowi Witkowskiemu za tę możliwość publikacji.

Lech Witkowski :

Mam głęboką nadzieję, że inicjatywą tej publikacji umożliwię bardziej intensywny kontakt polskich pedagogów z przenikliwością poznawczą, determinacją intelektualną i szlachetną postawą duchową i profesjonalizmem akademickim znakomitego uczonego amerykańskiego i humanisty – Henry’ego Armanda Giroux .

Możliwość kontaktu z jego tekstami od lat 80., przez stan wojenny i dalej, a zwłaszcza osobiste poznanie go, dostarczyły mi wielu inspiracji i radości, które niniejsza książka dokumentuje i nią też staram się spłacić przyjacielski dług wdzięczności intelektualnej młodszego kolegi akademickiego, otwierając tę przestrzeń dla kolejnych pokoleń polskich pedagogów.

Spis treści

Podziękowania od Autorów 13 Zbigniew Kwieciński Przedmowa: dyskurs konieczny 17 Henry A. Giroux, Lech Witkowski 21 Wstęp 21 O wzajemnych kontaktach 21 O zamyśle książki 26 O nas samych 27 Część I. Próba bilansu i nowego otwarcia 36 Lech Witkowski O stanie i problemach recepcji amerykańskiej pedagogiki radykalnej w Polsce. Próba świadectwa osobistego i refl eksji o „doświadczeniu pokoleniowym” 37 Wstęp i teza: jest inna pedagogika – pedagogika jest inna 37 O (po)wadze spotkania z Henrym A. Giroux 39 O oporze i odporze recepcyjnym: przykład polski i niemiecki 44 Przejawy otwarcia w Polsce: cztery fale recepcji 49 O naszej inicjacji pokoleniowej 52 Spór o zakres pedagogiki radykalnej 56 O obosieczności etykietek dla pedagogiki: przykład alternatywności 60 Zakończenie: pytanie o minimum radykalności i filozoficzności 62 Rozmowy: O wyzwaniach, marzeniach i uczelniach 67 Edukacja wobec wyzwania demokracji. Rozmowa Lecha Witkowskiego z Henrym A. Giroux 67 Marzenia o edukacji radykalnej. Wywiad Bernarda Murchlanda z Henrym A. Giroux 81 Czy jest miejsce dla pedagogiki krytycznej na uniwersytecie? Manuela Guilherme rozmawia z Henrym A. Giroux 96 Część II. Od reprodukcji, przez troskę o tożsamość, ideę pogranicza i walkę o media po odzyskiwanie uniwersytetu 110 Henry A. Giroux Reprodukcja. Opór i akomodacja 111 Podsumowanie przeglądu i krytyki teorii reprodukcji społecznej 111 Teorie reprodukcji kulturowej 112 Pierre Bourdieu 112 Basil Bernstein 120 Poza teorie reprodukcji społecznej i kulturowej 122 W stronę teorii oporu 133 Henry A. Giroux W kierunku nowej sfery publicznej 139 Henry A. Giroux Teoria krytyczna i racjonalność w edukacji obywatelskiej 149 Wstęp 149 Teoretyczne podstawy w teorii i praktyce edukacji 153 Racjonalność 153 Pole problemowe 154 Ideologia amerykańska 154 Społeczna i kulturowa reprodukcja w szkołach 155 Dominująca racjonalność 156 Trzy typy racjonalności 158 Racjonalność techniczna 158 Racjonalność techniczna i edukacja obywatelska 159 Racjonalność hermeneutyczna 165 Racjonalność emancypacyjna 172 Racjonalność emancypacyjna a edukacja obywatelska 173 Uwagi do teorii edukacji obywatelskiej 174 Zmieniające się społeczeństwo 174 Świadomość nauczycielska 175 Pedagogika klasy szkolnej a edukacja obywatelska 182 Paulo Freire, Henry A. Giroux Edukacja, polityka i ideologia 185 Edukacja i „prawe towarzystwo”: lata 70. 187 Nowe kierunki w latach 80. 188 Konserwatywne, liberalne i radykalne recepty na oświatę 190 Konserwatyści 191 Liberałowie 193 Radykałowie 194 Którędy do amerykańskich marzeń? 197 A co z przyszłością? 199 Henry A. Giroux Wobec wyzwań tożsamości i różnicy (poza dyskurs edukacji wielokulturowej) 201 Neokonserwatyzm i polityka tożsamości 206 Trudności z różnicą 211 W stronę polityki artykulacji 214 Zakończenie 216 Henry A. Giroux Pedagogia pogranicza w wieku postmodernizmu 221 Wstęp 221 Pedagogia pogranicza: wprowadzenie 226 Pedagogia pogranicza jako kontrtekst 227 Pedagogia pogranicza oraz praktyka pamięci społecznej 231 Pedagogia pogranicza i polityka [wobec] różnicy 236 Henry A. Giroux, Peter L. McLaren America 2000 i polityka wymazywania: demokracja i różnice kulturowe w oblężeniu 243 Wstęp 243 Opakowując przyszłość 246 Polityka wyboru 247 Testowanie i normy analfabetyczne 251 Nauczyciele jako cyborgi 254 Ameryka 2000 i polityka wymazywania 256 Henry A. Giroux Odzyskiwanie uniwersytetu jako demokratycznej sfery publicznej (by to, co pedagogiczne, było bardziej polityczne) 265 Reklamacja tego, co publiczne w pracy akademickiej 270 Rzucanie wyzwania kompleksowi militarno-przemysłowo-akademickiemu 272 Henry A. Giroux Naga pedagogia i przekleństwo neoliberalizmu: przemyśleć edukację wyższą jako praktykę wolności 281 Wstęp 281 Pytanie o pedagogikę i odzyskiwanie uniwersytetu 287 Przemyśleć dzieło Paulo Freirego 292 Część III. O radykalizacji dyskursu: od kolonizacji podmiotu i rytualizacji edukacyjnej po wyzwanie autorytetu 300 Lech Witkowski Radykalne wizje podmiotu w dramacie współczesności 301 Podmiotowość i tożsamość człowieka (wobec modelu ameby) 302 Jak istnieje podmiot edukacji? Kres przejrzystości i scentrowania 310 O postnowoczesnym wyjałowieniu podmiotowości (wymuszenie schizofreniczne i upadek kanonów uniwersalności) 315 Problem kolonizacji „świata życia” (dławienie alienacji anomią kultury masowej) 319 W kręgu „posthumanistycznego” rozumienia człowieka (przeciw skłonności do autodestrukcji) 326 Lech Witkowski Szkoła i walka o sferę publiczną 329 Lech Witkowski W kręgu pedagogiki radykalnej (dekonstrukcja – walka – etyczność) 337 Wstęp 337 Dekonstrukcyjny trop w pedagogice radykalnej 339 Walka w kulturze 349 Edukacja wobec fenomenu kolonizacji „świata życia” 349 Edukacja a walka polityczna 354 O publicznym uwikłaniu szkoły 361 Wyzwanie etyczności 364 O wyzwaniu prawicy społecznej i etycznej bezsilności lewicy 364 Problem etyczności w teorii i praktyce edukacyjnej 368 Słowo o liberalizmie etycznym 375 Jak jest możliwa „radykalna etyka” w pedagogice krytycznej? 378 Lech Witkowski Wokół teorii i praktyki rytuałów szkolnych. Studium recenzyjne 385 Wstęp 385 O zjawisku rytualizacji: jego warunki, rodzaje i stany interakcji 386 O randze „antystruktury” oporu 394 Walka o ciało i „drama” 398 Zamiast zakończenia 401 Lech Witkowski Autorytet przeciw dominacji. Radykalna wizja autorytetu w pedagogice amerykańskiej (Larry Grossberg, Henry A. Giroux i Peter L. McLaren) 403 Wstęp 403 Cztery typy elitaryzmu i autorytetu w edukacji 405 Źródła walki o autorytet (w) edukacji 412 Autorytet między dominacją a hierarchią 413 Zadanie pracy wobec autorytetu 416 Autorytet i intelektualiści 419 Jak bronić autorytetu przed konserwatyzmem i liberalizmem? 421 Autorytet w perspektywie trójwymiarowej niewspółobecności 423 W stronę głosu jako przejawu autorytetu 426 Trzy sposoby widzenia kryzysu autorytetu 428 Od zysku z krytyki autorytetu do odzysku autorytetu (dla) krytyki 430 Peter L. McLaren o językowym i etycznym upełnomocnieniu do walki o autorytet 437 Edukacja jako walka o nowe oblicze autorytetu 442 Miejsca pierwodruku 449 Bibliografia 453 Posłowie 478 Tomasz Szkudlarek Po co nam dziś pedagogika krytyczna? 479 Aneks 490 Bogusław Śliwerski Pedagogika krytyczna widziana liberalnie Glossa do książki H.A. Giroux i L. Witkowskiego 491 Zbyszko Melosik Recenzja w trybie refl eksji na temat wpływu pedagogiki krytycznej na moją tożsamość naukową 505 Indeks nazwisk 513 Contents 521