Kategoria wolności w ujęciu wybranych kierunków myśli ekonomicznej

Celem pracy jest ujęcie kategorii wolności w wybranych kierunkach myśli ekonomicznej. Autorzy starali się prześledzić rozumienie tej kategorii i zwrócić uwagę na istniejący związek z sytuacją społeczno-ekonomiczną okresu, w którym powstawały poszczególne koncepcje. W każdym z omówionych kierunków stosunek do wolności ekonomicznej przybierał inny wymiar. Istotą badań jest więc zwrócenie uwagi na różnice w podejściu do tej kategorii ekonomicznej oraz szukanie przyczyn liberalnego bądź interwencjonistycznego stosunku do roli państwa w gospodarce. W pracy starano się zweryfikować następujące hipotezy badawcze: sytuacja społeczno-gospodarcza danego okresu miała istotny wpływ na stosunek ekonomistów do wolności; w wielu przypadkach poglądy ekonomiczne stanowiły reakcję na brak wolności w życiu gospodarczym; stosunek do wolności ewoluował, przybierając na przestrzeni wieków zmienny charakter; poglądy na wolność często wynikały z obserwacji życia gospodarczego i doświadczeń ekonomistów.

Spis treści

Wstęp 9 Rozdział I. Kategoria wolności w myśli starożytnej i średniowieczu (Helena Przybyła) 1. O zakresie pojęcia wolności 13 2. Wolność jako pojęcie społeczno-filozoficzne 14 3. Heraklit z Efezu – filozof wiecznej zmienności oraz walki przeciwieństw 17 4. Wolność osobista jako sfera indywidualnej niezależności u sofistów 18 5. Sokrates, Platon i Arystoteles o wolności 21 5.1. Wolność jako szukanie drogi do panowania nad sobą - Sokrates 21 5.2. Droga przez logos i mythos do wolności u Platona 24 5.3. Teoria wyboru i wolność międzyosobowa u Arystotelesa 26 6. Wolność jako rozpoznanie granicy własnego i cudzego u stoików 30 7. Koncepcja wolności Aureliusza Augustyna i Tomasza z Akwinu 33 7.1. Wolność jako wolna wola w wersji augustyńskiej 33 7.2. Wolność jako zdolność wyboru naturą człowieka u Tomasza 36 7.3. Interpretacja wolnej woli: Augustyn - Tomasz 39 Rozdział II. Idea wolności w poglądach merkantylistów i w porządku fizjokratycznym (Renata Pęciak) 1. Doktryna merkantylna jako antyteza wolności 43 1.1. Protekcjonizm ograniczeniem wolności 43 1.2. Merkantylna praktyka gospodarcza na przykładzie kolbertyzmu we Francji 46 1.3. Merkantylna praktyka gospodarcza w Anglii 49 2. Wolność w poglądach prekursorów ekonomii klasycznej 51 2.1. Koncepcja wolności w poglądach Johna Locke’a 51 2.2. Rozważania krytyków merkantylizmu dotyczące wolności 52 2.3. Wolności i swoboda w poglądach prekursorów leseferyzmu na gruncie ekonomii francuskiej 54 3. Wolność w porządku fizjokratycznym 57 3.1. Fizjokratyzm jako antyteza merkantylizmu 57 3.2. Zasady porządku fizjokratycznego 59 3.3. Idea wolności i zasada leseferyzmu gospodarczego 61 3.4. Obrona swobodnej wymiany, wolny handel i interes osobisty 64 3.5. Idea państwa i lesefertystyczna praktyka gospodarcza fizjokratów 68 Rozdział III. Wolność w ujęciu ekonomii klasycznej (Urszula Zagóra-Jonszta) 1. Sytuacja ekonomiczna i polityczna epoki 72 2. Wolność gospodarcza w rozumienia Adama Smitha 75 3. Ricardiańskie ujęcie wolności 79 4. James Mill senior, Thomas Malthus i John McCulloch o wolności 81 4.1. Jamesa Milla poglądy na wolność 81 4.2. Thomas Malthus o wolności 83 4.3. Wolność gospodarcza w poglądach Johna McCullocha 84 5. Idea wolności w teorii Jeana-Baptiste’a Saya i Claude’a Frédérica Bastiata 85 5.1. Jean-Baptiste Say – wielki propagator wolności 85 5.2. Apoteoza wolności w pracach Frédérica Bastiata 88 6. Jean-Charles Léonard Simonde de Sismondi – zwolennik interwencjonizmu państwowego 92 7. Epigon ekonomii klasycznej John Stuart Mill o wolności 96 Rozdział IV. Wolność w poglądach przedstawicieli socjalizmu utopijnego oraz socjalizmu naukowego (Barbara Danowska-Prokop) 1. Poglądy socjalistów utopijnych na wolność 102 2. Wolność w poglądach przedstawicieli socjalizmu utopijnego w II połowie XIX wieku 109 3. Marksizm a problem wolności 117 Rozdział V. Kategoria wolności gospodarowania przez pryzmat nauczania katolickiej nauki społecznej (KNS) (Mateusz Rolski) 1. „Drapieżny kapitalizm” a poglądy Leona XIII (papież w latach 1878-1903) 126 2. Regres liberalizmu w okresie zwierzchnictwa Piusa XI (1922-1939) 129 3. Wolność gospodarowania w poglądach papieży Soboru Watykańskiego II – Jana XXIII (1958-1963) oraz Pawła VI (1963-1978) 131 3.1. Jan XXIII – „tak” dla liberalizmu z udziałem państwa 131 3.2. Paweł VI – nieskrępowany liberalizm rodzi nierówności 133 4. Zwycięstwo demokracji nad komunizmem. Rozważania nad liberalizmem gospodarczym papieża „przełomu wieków” – Jana Pawła II (1978-2005) 136 4.1. „Tak” dla zrównoważonej wolności gospodarczej 136 4.2. Rola państwa w gospodarce 138 5. Kategoria wolności w interpretacji papieży XXI wieku – Benedykta XVI (2005-2013) oraz Franciszka (od 2013 roku) 140 5.1. Benedykt XVI – „tak” dla wolności w połączeniu z etyką gospodarczą 140 5.2. Papież Franciszek – wolność źródłem zanieczyszczenia planety 142 Rozdział VI. Wolność w ujęciu myśli niemieckiej – historyzm i ordoliberalizm (Artur Grabowski) 1. Wolność w ujęciu Friedricha Lista i Adama Heinricha Müllera 145 2. Wolność w ujęciu starszej szkoły historycznej 148 3. Wolność w ujęciu młodszej szkoły historycznej 149 4. Kategoria wolności w ujęciu przedstawicieli ordoliberalizmu 153 4.1. Wolność w interpretacji Waltera Euckena 153 4.2. Wolność w ujęciu Wilhelma Röpkego 156 4.3. Wolność w interpretacji Alfreda Müllera-Armacka i Ludwiga Erharda 162 4.4. Wolność w interpretacji Alexandra Rüstowa 166 4.5. Franz Böhm i Leonhard Miksch 169 Zakończenie 173 Bibliografia 177 Informacja o autorach 189