W krzywym zwierciadle ironii i autoironii

Autorki opisują trzy eksperymenty z udziałem kobiet i mężczyzn, przeprowadzone w celu sprawdzenia, w jaki sposób płeć, samoocena i lęk wpływają na generowanie i postrzeganie ironii werbalnej oraz autoironii, a także tworzenie obrazu JA w tym procesie. Z badań wynika, że wypowiedź ironiczna (krytyka przez pochwałę lub pochwała przez krytykę) funkcjonuje nie tylko na dwóch poziomach językowych: dosłownym i zamierzonym, lecz także w perspektywie dwóch płci. Ironia, chociaż etymologicznie „ona” (forma gramatycznie żeńska), jest raczej domeną mężczyzn. Są oni bardziej ironiczni niż kobiety i stosują ironię często na granicy żartu. W przypadku kobiet ironia przybiera odcień złośliwości. Osoby o wyższej samoocenie i niższym poziomie lęku częściej posługują się autoironią. Autorki monografii zwracają szczególną uwagę na rolę emocji w przetwarzaniu ironii i posługiwaniu się nią. Na podstawie przeprowadzonych badań proponują koncepcję ironii jako obronnego mechanizmu autoregulacji. This book presents three psychological experiments on men and women. The goal was to establish how gender, self-esteem and anxiety impact the production and perception of verbal irony and self-mockery. Further, the research analyzes the role of non-verbal language in self-identification. The experiments show that irony (‘blame by praise’ or ‘praise by blame’) are not only hinged on two linguistic levels: literal and implied; but also on gender. Though the grammatical form of the Polish word irony (“ironia”) is feminine, we find it is used more by men. Men produce more irony than women and use it in a more playful way. For women, irony is associated with spitefulness. Higher self-esteem and lower anxiety are also predictors of the use of self-mockery. The authors place a special focus on the importance of emotions in irony use and processing. The results of this research allow for the presentation of a new model of irony as a defensive mechanism for self-regulation of emotion.

Spis treści

Zaproszenie do lektury . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 C Z ĘŚĆ I IRONIA: TŁO TEORETYCZNE 1. Ironia w wymiarze językowym i jej miejsce w komunikacji . . . . . 23 1.1. Jak rozpoznać ironię? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 1.2. Ironia w świetle badań nad humorem . . . . . . . . . . . . . . 30 1.3. Cele komunikacyjne ironii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 1.4. Społeczny wymiar ironii: relacje, status i układ uczestników . . 34 2. Ironia jako sposób konceptualizacji rzeczywistości w wymiarze interakcyjnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 2.1. Ironia a Goffmanowski rytuał interakcyjny . . . . . . . . . . . 37 2.2. (Auto)ironia jako mechanizm autoprezentacji . . . . . . . . . 38 2.3. Ironia jako przywołanie echem w reakcji na niespełnione oczekiwania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 2.4. Ironia jako gra pozorów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 2.5. Ironia, czyli powiedzenie (nie)prawdy . . . . . . . . . . . . . . 42 2.6. Ironia na dwa głosy: pomiędzy inter- i kontekstualizacją . . . 43 3. Mechanizmy przetwarzania ironii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44 4. Ironia z perspektywy różnic indywidualnych . . . . . . . . . . . . . 47 4.1. Afekt w ironii oraz wpływ ironii na postawy . . . . . . . . . . 47 4.2. Ironia a lęk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 4.3. Ironia a samoocena . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 4.4. Ironia a płeć . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 5. Komunikowanie stereotypów w przetwarzaniu języka niedosłownego 55 6 Spis treści C Z ĘŚĆ II WPROWADZENIE DO CZĘŚCI EMPIRYCZNEJ 1. Uzasadnienie podjętej tematyki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61 1.1. Badania nad rozumieniem ironii sytuacyjnej przez dzieci . . . 61 1.2. Badania nad znaczeniem płci w układzie komunikacyjnym . . 62 1.3. Badania nad percepcją ironii przez osoby dorosłe . . . . . . . 63 2. Badanie pilotażowe: percepcja ironii, afekt i IQ . . . . . . . . . . . 65 2.1. Założenia badania pilotażowego i pytania badawcze . . . . . . 65 2.2. Wybór i opracowanie narzędzi badawczych . . . . . . . . . . . 66 2.3. Opis badania pilotażowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67 2.3.1. Osoby badane . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67 2.3.2. Procedura badania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67 2.4. Wyniki badania pilotażowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68 2.5. Dyskusja dotycząca badania pilotażowego . . . . . . . . . . . 70 3. Cel monografi i . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73 4. Podstawowe pytania badawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74 5. Narzędzia badawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 5.1. Inwentarz Stanu i Cechy Lęku (STAI) . . . . . . . . . . . . . 77 5.1.1. Uzasadnienie wprowadzenia pomiaru lęku . . . . . . . 77 5.1.2. Założenia dotyczące pomiaru lęku . . . . . . . . . . . . 78 5.2. Skala Samooceny Rosenberga (SES) . . . . . . . . . . . . . . 80 5.2.1. Uzasadnienie wprowadzenia pomiaru samooceny . . . 80 5.2.2. Założenia dotyczące pomiaru samooceny . . . . . . . . 81 5.3. Inwentarz do Oceny Płci Psychologicznej (IPP) . . . . . . . . 81 5.3.1. Uzasadnienie wprowadzenia pomiaru płci psychologicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82 5.3.2. Założenia dotyczące pomiaru płci psychologicznej . . . 83 5.4. Test Tworzenia i Percepcji Ironii (TTPI) . . . . . . . . . . . . 83 5.4.1. Uzasadnienie konstrukcji Testu Tworzenia i Percepcji Ironii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84 5.4.2. Założenia dotyczące Testu Tworzenia i Percepcji Ironii 85 5.5. Zadanie Wstępne Torujące (priming) – aktywizacja stereotypu płci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86 5.5.1. Uzasadnienie wprowadzenia Zadania Wstępnego Torującego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88 5.5.2. Założenia dotyczące torowania . . . . . . . . . . . . . . 89 6. Schemat badania i rozkład wyników charakteryzujących próbę badawczą . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 6.1. Procedura badania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 6.2. Charakterystyka badanej próby . . . . . . . . . . . . . . . . . 93 Spis treści 7 6.2.1. Wyniki testów STAI, SES i IPP a płeć osób badanych . . 96 6.2.2. Płeć psychologiczna a poziom samooceny i lęku . . . . 99 6.3. Wyniki dotyczące wyboru przymiotników w Zadaniu Wstępnym Torującym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 6.4. W kierunku odpowiedzi na główne pytanie badawcze pracy . . 110 C Z ĘŚĆ III WYNIKI BADANIA TESTEM TWORZENIA I PERCEPCJI IRONII 1. Badanie 1: Tworzenie ironii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 1.1. Jak kobiety i mężczyźni odpowiadają na ironię - opis Zadania Tworzenia i Percepcji Ironii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 1.2. Założenia konstrukcji Zadania 1 . . . . . . . . . . . . . . . . . 114 1.3. Uzasadnienie przeprowadzenia Badania 1 . . . . . . . . . . . 116 1.4. Hipotezy i operacjonalizacja hipotez dotyczących Badania 1 . 116 1.5. Analiza danych zebranych w Zadaniu 1 . . . . . . . . . . . . . 119 1.6. Wyniki i weryfi kacja hipotez Badania 1 . . . . . . . . . . . . . 123 1.6.1. Płeć osób badanych a rodzaj reakcji na ironię . . . . . . 123 1.6.2. Samoocena, lęk i płeć psychologiczna a reakcja na ironię 128 1.6.3. Płeć, samoocena, lęk i płeć psychologiczna a śmiech . . 130 2. Badanie 2: W krzywym zwierciadle autoironii . . . . . . . . . . . . 133 2.1. Między autodeprecjacją i autoafi rmacją: jak kobiety i mężczyźni stosują autoironię – opis Zadania Autoironii . . . . . . . . . . 133 2.2. Założenia konstrukcji Zadania 2 . . . . . . . . . . . . . . . . . 134 2.3. Uzasadnienie przeprowadzenia Badania 2 . . . . . . . . . . . 135 2.4. Hipotezy i operacjonalizacja hipotez dotyczących Badania 2 . . 136 2.5. Analiza danych zebranych w Zadaniu 2 . . . . . . . . . . . . . 137 2.6. Wyniki i weryfi kacja hipotez Badania 2 . . . . . . . . . . . . . 140 2.6.1. Samoocena a stosowanie autoafi rmacji i autodeprecjacji 140 2.6.2. Poziom lęku a stosowanie autoafi rmacji i autodeprecjacji 141 2.6.3. Samoocena i lęk a autoafi rmacja i autodeprecjacja . . . 142 2.6.4. Torowanie a stosowanie autoafi rmacji i autodeprecjacji 143 2.6.5. Płeć osób badanych a stosowanie autoafi rmacji i autodeprecjacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 2.6.6. Płeć psychologiczna a stosowanie autoafi rmacji i autodeprecjacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 2.6.7. Płeć osób badanych a odwoływanie się do wyglądu . . . 146 2.6.8. Płeć osób badanych, ich samoocena i poziom lęku a uzasadnienia wyboru komentarza autoironicznego . . . . . 146 2.6.9. Uzasadnienia dotyczące wyboru komentarza autoironicznego i nieironicznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152 8 Spis treści 3. Badanie 3: Gallus domesticus – ironia jako bodziec emotogenny . . 155 3.1. Jakie emocje wywołuje ironia wśród kobiet i mężczyzn – opis Zadania Aktywizacji Stereotypu Płci w Ironii . . . . . . . . . 155 3.2. Założenia konstrukcji Zadania 3 . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 3.3. Uzasadnienie przeprowadzenia Badania 3 . . . . . . . . . . . 157 3.4. Hipotezy i operacjonalizacja hipotez dotyczących Badania 3 . 159 3.5. Analiza danych w Badaniu 3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 3.6. Wyniki i weryfi kacja hipotez Badania 3 . . . . . . . . . . . . . 169 3.6.1. Płeć osób badanych a znak afektywny i treść emocji odczuwanych przy odbiorze ironicznej pochwały . . . . 169 3.6.2. Samoocena a emocje odczuwane przy odbiorze ironii . . 173 3.6.3. Poziom lęku a emocje odczuwane przy odbiorze ironii 174 3.6.4. Płeć, samoocena i lęk a locus przyczynowości motywacji nadawcy ironii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176 3.6.5. Rodzaj torowania a walencja emocji doświadczanych przez odbiorców ironii . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179 3.6.6. Płeć osób badanych a walencja emocji odczuwanych przy komentarzu wprost . . . . . . . . . . . . . . . . . 181 3.6.7. Walencja intencji przypisywanych nadawcy ironii a walencja i treść emocji doświadczanych przez odbiorców ironii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181 3.6.8. Płeć psychologiczna a odczuwane emocje, pobudzenie emocji, treść emocji oraz walencja intencji przypisywanych nadawcy pochwały ironicznej . . . . . . . . . . . . 184 3.6.9. Samoocena a humor w odbiorze ironii . . . . . . . . . 189 3.6.10. Płeć a pobudzenie emocji doświadczanych w procesie odbioru pochwały ironicznej . . . . . . . . . . . . . . . 190 4. Podsumowanie wyników . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 191 4.1. Wpływ torowania wstępnego na stosowanie ironii i autoironii 191 4.2. Wpływ samooceny na stosowanie ironii i autoironii . . . . . . 191 4.3. Wpływ lęku na stosowanie ironii i autoironii . . . . . . . . . . 192 4.4. Wpływ płci psychologicznej na stosowanie ironii i autoironii . . 192 4.5. Wpływ płci na stosowanie ironii i autoironii oraz na doświadczanie emocji w procesie odbioru ironii . . . . . . . . . . . . . 193 C Z ĘŚĆ IV DYSKUSJA 1. Tworzenie ironii a płeć (dyskusja dotycząca wyników Badania 1) . . 199 2. Autoironia a płeć (dyskusja dotycząca wyników Badania 2) . . . . 207 3. Wymiary afektu w ironii a płeć (dyskusja dotycząca wyników Badania 3) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 214 Spis treści 9 4. Uwagi końcowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221 4.1. Czy ironię można przypisywać jedynie człowiekowi? . . . . . . 221 4.2. Czy ironia jest symulowaną nieautentycznością? . . . . . . . . 221 4.3. Czy ironia ma płeć? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222 C Z ĘŚĆ V FINIS CORONAT 1. Podsumowanie wyników przeprowadzonych badań . . . . . . . . . 227 2. Ograniczenia badania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 231 3. Nowatorstwo i znaczenie przeprowadzonych badań . . . . . . . . . 233 Bibliografi a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 238 Załączniki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 260 Indeks nazwisk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275 Spis tabel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 281 Spis rysunków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 285 About the book . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 287