Zarys teorii postępowania administracyjnego

W monografii przedstawiono kluczowe problemy postępowania administracyjnego w kontekście zmian zachodzących w rodzimym systemie prawnym, uwarunkowanych przede wszystkim członkostwem Polski w Unii Europejskiej, z uwzględnieniem w szerokim stopniu rozwiązań obcych. Wyeksponowano w niej zagadnienia budzące najwięcej wątpliwości, takie jak: ciężar dowodu, środki ochrony interesów jednostki w sytuacji zwłoki w załatwieniu sprawy, warianty konstytucyjnego prawa do odwołania, gwarancje obiektywizmu orzekania przez administrację oraz dopuszczalny poziom formalizmu procesowego podejmowanych przez nią działań. W książce podjęto też próbę ukazania współczesnych tendencji w rozwoju prawa o postępowaniu administracyjnym, przy jednoczesnym skonfrontowaniu ustaleń naszej doktryny z dorobkiem nauki w innych systemach prawnych. O unikalnym charakterze opracowania przesądza przyjęta w nim metodologia rozważań, pozwalająca na wypracowanie przez Czytelnika własnego punktu widzenia w poruszanych kwestiach i wyjście poza utrwalony w literaturze przedmiotu schemat analizy, nie zawsze przystający do realiów funkcjonowania administracji publicznej i samego prawa. Stawiając pytania o wizję postępowania administracyjnego, autor zrywa z dotychczasowym sposobem myślenia o funkcjach i instytucjach procedury, uznając za pierwszoplanowe kryteria jej oceny wartości definiowane jako elastyczność, odformalizowanie, przejrzystość i efektywność. Adresaci: Publikacja przeznaczona jest dla przedstawicieli nauki, a także szeroko rozumianej praktyki - urzędników, sędziów oraz osób świadczących profesjonalną pomoc prawną.

Spis treści

Wykaz skrótów | str. 11 Słowo wstępne | str. 15 Rozdział I Kształtowanie się prawa o postępowaniu administracyjnym i rozstrzyganiu przez sądy sporów jednostki z administracją | str. 17 1. Pojęcie postępowania (procedury, procesu) według ustaleń nauki prawa administracyjnego | str. 17 2. Geneza prawa o postępowaniu administracyjnym oraz rozstrzyganiu przez sądy sporów jednostki z administracją | str. 28 3. Zakres i charakter zabiegów kodyfikacyjnych oraz ich wynik | str. 34 4. Kodyfikacja postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego w Polsce | str. 57 5. Problem kodyfikacji postępowania administracyjnego w prawie unijnym | str. 63 Rozdział II Jednolitość postępowania administracyjnego a efektywność i pragmatyzm działań administracji | str. 69 1. Przyczyny, symptomy i skutki zjawiska dekodyfikacji | str. 69 2. Idea kodyfikacji postępowania administracyjnego wobec przeobrażeń ustrojowych i funkcjonalnych w administracji | str. 81 3. Elastyczność i prostota procedury jako odpowiedź na wyzwania stojące przed współczesną administracją (problem granic formalizmu postępowania) | str. 86 Rozdział III Aksjologia postępowania administracyjnego | str. 94 1. Teoretyczne podstawy oceny prawa | str. 94 2. Idea sprawiedliwości proceduralnej w prawie administracyjnym | str. 95 3. Prawo do rzetelnego procesu sądowego a standardy postępowania administracyjnego i formy jego judycjalizacji | str. 101 4. Prawo do dobrej administracji | str. 113 5. Koncepcja zasad ogólnych postępowania administracyjnego | str. 128 Rozdział IV Gwarancje bezstronności (obiektywizmu) orzekania przez organy administracji | str. 136 1. Bezstronność (obiektywizm) orzekania jako założenie aksjologii prawa i składnik kultury prawnej | str. 136 2. Dylematy ochrony bezstronności (obiektywizmu) orzekania w polskim postępowaniu administracyjnym | str. 139 3. Niezależne organy orzekające w postępowaniu administracyjnym w ujęciu prawnoporównawczym | str. 157 Rozdział V Pozycja procesowa strony i jej udział w postępowaniu administracyjnym | str. 171 1. Publiczne prawo podmiotowe, interes prawny i roszczenie jednostki wobec władzy publicznej | str. 171 2. Ochrona interesu prawnego oraz interesów zbiorowości (grupowych, "mieszanych" lub złożonych, wspólnot terytorialnych) i tzw. praw refleksowych | str. 181 3. Gwarancje proceduralne i uprawnienia przysługujące stronie oraz innym podmiotom uczestniczącym w postępowaniu administracyjnym | str. 186 4. Czynności i środki warunkujące prawidłowy bieg postępowania | str. 202 5. Sposób dochodzenia do ustaleń w sprawie w toku postępowania | str. 208 Rozdział VI Forma załatwienia sprawy w postępowaniu administracyjnym | str. 221 1.Rozstrzygnięcie w przedmiocie praw i obowiązków strony przez wydanie decyzji administracyjnej | str. 221 2. Czynności orzecznicze i faktyczne w postępowaniu przed organem administracji | str. 230 3. Alternatywy dla decyzji jako aktu kończącego postępowanie administracyjne | str. 236 4. Koncepcja umowy administracyjnej (publicznoprawnej) i decyzji regulacyjnej w prawie obcym | str. 247 Rozdział VII Ochrona jednostki przed bezczynnością administracji i przewlekłym prowadzeniem postępowania administracyjnego | str. 256 1. Pojęcia bezczynności administracji i przewlekłego prowadzenia postępowania administracyjnego oraz określenia zbliżone do nich pod względem treści | str. 256 2. Przeciwdziałanie patologii utożsamianej z inercją administracji w przekroju historycznym i prawnoporównawczym | str. 269 3. Ochrona przed bezczynnością administracji i przewlekłym prowadzeniem postępowania w trybie procesowym - polskie doświadczenia | str. 276 Rozdział VIII Prawo jednostki do odwołania administracyjnego | str. 282 1. Pojęcie odwołania administracyjnego w świetle ustaleń komparatystyki prawniczej | str. 282 1.1. Znaczenie instytucji odwołania w postępowaniu administracyjnym | str. 282 1.2. Odwołanie jako środek inicjujący powtórne rozpatrzenie sprawy co do meritum przez organ wyższego stopnia (model klasyczny, wyrosły z tradycji austro-węgierskiej) | str. 284 1.3. Odwołanie do organu administracji sprzężone z kontrolą sądową decyzji (model niemiecki) | str. 286 1.4. Odwołania rozpatrywane w trybie administracyjnym zapewniające ochronę opcjonalną (model francuski) | str. 288 1.5. Odwołania stanowiące narzędzie realizacji idei zróżnicowanej ochrony prawnej (model włoski) | str. 293 1.6. Odwołania wewnętrzne i do niezależnego organu orzekającego (modele common law) | str. 296 2. Konstytucyjne podstawy prawa do odwołania administracyjnego | str. 303 3. Typologia odwołań w polskim prawie o postępowaniu administracyjnym | str. 313 4. Postępowanie odwoławcze inicjowane wniesieniem odwołania hierarchicznego (dewolutywnego) | str. 321 5. Postępowanie zażaleniowe | str. 343 Rozdział IX Zasada względnej trwałości ostatecznego aktu administracyjnego | str. 349 1. Ochrona pewności prawa (stabilności porządku prawnego)i praw nabytych jako standard europejskiego soft law oraz wartość konstytucyjna | str. 349 2. Naprawianie błędów związanych z wydaniem wadliwego aktu administracyjnego i naruszeniem procedury oraz odwołalność aktu prawidłowego w prawie obcym | str. 353 3. Nadzwyczajne tryby wzruszenia ostatecznej decyzji lub postanowienia w polskim prawie o postępowaniu administracyjnym | str. 361 4. Odpowiedzialność odszkodowawcza administracji i jej funkcjonariuszy | str. 374 Rozdział X Postępowanie administracyjne a prawo do sądu | str. 380 1. Komplementarność administracyjnych trybów ochrony i skargi do sądu administracyjnego | str. 380 2. Prawo do sądu w świetle założeń kasacyjnego modelu orzekania w sprawach sporów jednostki z administracją | str. 387 3. Kontrowersje dotyczące formuły merytorycznego orzekania przez sądy administracyjne | str. 393 4. Nadużycie prawa do sądu | str. 398 5. Wykonanie wyroku sądu administracyjnego | str. 405 6. Alternatywne w stosunku do ochrony sądowej sposoby rozwiązywania sporów jednostki z administracją | str. 410 Bibliografia | str. 417 Summary | str. 451