Uwaga: Nasze strony wykorzystują pliki cookies. Używamy informacji zapisanych za pomocą cookies i podobnych technologii m.in. w celu dostosowania serwisu do indywidualnych potrzeb użytkowników oraz w celach statystycznych i reklamowych. Mogą też stosować je współpracujące z nami firmy badawcze. W programie służącym do obsługi Internetu można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Prywatności.
MENU

Efekt Lucyfera(Miękka)

Dlaczego dobrzy ludzie czynią zło?

4.50  [ 4 oceny ]
 Sprawdź recenzje
Rozwiń szczegóły »
Cena detaliczna: 69,00 zł
51,06
Cena zawiera podatek VAT.
Oszczędzasz 17,94 zł
Stan magazynowy:Duża ilość
Dodaj do schowka
Wysyłka: 24h
Dostawa
Produkt posiadamy w magazynie i wyślemy go w ciągu 24 godzin w dni robocze.

Uwaga! Całkowity czas oczekiwania na zamówienie = czas wysyłki podany na stronie każdego produktu + dostawa przez przewoźnika. 
Podane terminy dotyczą dni roboczych (poniedziałek-piątek,
z wyłączeniem dni wolnych od pracy).
Dostawa i płatność
Cennik dostaw
Paczki dostarczamy wyłącznie na terenie Polski.
Dostawa gratis do księgarni PWN oraz dla paczek o wartości od 300 zł.
Płatność elektroniczna (PayU, BLIK)
Kiosk RUCHu - odbiór osobisty
6,99 zł
Poczta Polska - odbiór w punkcie
6,99 zł
Kurier pocztowy
7,99 zł
Paczkomaty InPost
14,99 zł
Kurier
14,99 zł
Księgarnia PWN - odbiór osobisty
0,00 zł
Płatność za pobraniem
Kiosk RUCHu - odbiór osobisty
9,99 zł
Poczta Polska - odbiór w punkcie
8,99 zł
Kurier pocztowy
9,99 zł
Kurier
17,99 zł

Efekt Lucyfera

Jedna z najważniejszych prac nurtu psychologii dobra i zła. Autor interesująco prezentuje analizę eksperymentu stanfordzkiego i wykazuje ścisły związek z tym, co później wydarzyło się w więzieniu w Abu Ghraib. Przedstawia mechanizmy i czynniki, które czynią ze zwykłego człowieka oprawcę i ofiarę systemu. Udowadnia możliwość zmiany lub zapobiegania niechcianym zachowaniom jednostki lub grupy, dzięki zrozumieniu, jakie siły, wartości i skłonności przez nie przejawiane są wnoszone w daną sytuację. Uważa, że można mieć większy wpływ na zredukowanie niepożądanych indywidualnych reakcji przez wiedzę, pokazuje, jak ich unikać lub je modyfikować.

Zimbardo poszukuje wyjaśnienia dla stwierdzonych zależności, odwołując się do dotychczasowych badań nad jednostkowymi postawami (poczucie władzy, konformizm i posłuszeństwo), a także nad oddziaływaniami szerszego środowiska społecznego (odindywidualizowanie, odczłowieczenie i znieczulica). Książkę zamyka rozdział na temat oporu wobec niepożądanych nacisków ze strony sytuacji społecznych i analiza postawy heroicznej, którą autor uważa za remedium na grożące nam z różnych stron zło.

Przekazujemy w Państwa ręce książkę w odświeżonej wersji graficznej – tytuł doczekał się nowej okładki. Treść publikacji nie uległa zmianie – jest zgodna z pierwszym wydaniem, dlatego sięgając po nią, możecie spodziewać się wnikliwej analizy z zakresu psychologii dobra i zła, która zdobyła uznanie czytelników na całym świecie.

  • Sposób dostarczenia produktu fizycznego
    Sposoby i terminy dostawy:
    • Paczka w RUCHu - dostawa 2 dni robocze
    • Odbiór paczki w urzędzie Poczty Polskiej - dostawa 2 dni robocze
    • Dostawa Pocztą Polską - dostawa 2 dni robocze
    • Odbiór paczki w Paczkomacie InPost - dostawa 2 dni robocze
    • Dostawa kurierem - dostawa 1 dzień roboczy
    • Odbiór własny w księgarni PWN - dostawa 3 dni robocze
    Ważne informacje o wysyłce:
    • Nie wysyłamy paczek poza granice Polski.
    • Dostawa do części Paczkomatów InPost oraz opcja odbioru osobistego w księgarniach PWN jest realizowana po uprzednim opłaceniu zamówienia kartą lub przelewem.
    • Całkowity czas oczekiwania na paczkę = termin wysyłki + dostawa wybranym przewoźnikiem.
    • Podane terminy dotyczą wyłącznie dni roboczych (od poniedziałku do piątku, z wyłączeniem dni wolnych od pracy).
Przedmowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15
Podziękowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21

Rozdział 1. Psychologia zła: sytuacyjne przemiany charakteru . . . . . . . . 25

Transformacje: anioły, diabły oraz cała reszta nas, zwykłych śmiertelników . . . . . . . 27
Zło: stałe i wewnętrzne czy zmienne i zewnętrzne? . . . . . . . . . . . . . . 29
Alternatywne wyjaśnienia: dyspozycyjne, sytuacyjne i systemowe . . . . . . . . . 29
Malleus Maleficarum oraz inkwizycyjny program PNC (polowanie na czarownice) . . . . 31
Systemy władzy – wszechogarniające zwierzchnictwo . . . . . . . . . . . . . 32
Moc tworzenia „wroga” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33
Przestępstwa przeciwko ludzkości: ludobójstwo, gwałt, terroryzm . . . . . . . . . . 34
Gwałty w Rwandzie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35
Gwałt w Nankin, w Chinach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38
Dehumanizacja i wyłączenie moralności w laboratorium . . . . . . . . . . . . 39
Potworne obrazy nadużyć w Więzieniu Abu Ghraib . . . . . . . . . . . . . 40
Równoległe światy w Abu Ghraib i więzieniu stanfordzkim . . . . . . . . . . . 41
Badając ciemną stronę ludzkiej natury . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42

Rozdział 2. Niedziela rano: niespodziewane aresztowania . . . . . . . . . . 46

Sąsiedzkie zło, sąsiedzkie dobro . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47
Uniwersytet przeciw miastu – starcia w Stanfordzie i poza nim . . . . . . . . . . . 49
Katastrofa: misja niemal upada, zanim zdążyła się rozpocząć . . . . . . . . . . . . 51
Próżność, której na imię Wiadomości Telewizyjne . . . . . . . . . . . . . . 52
Teraz rozpoczyna się właściwa opowieść . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53
Jakiś gliniarz puka do drzwi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57
Hau, hau! Skąd się wzięły te „Psy”? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59
Jestem gotowy, proszę mnie aresztować . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61

Rozdział 3. Niedziela po południu: rytuały degradacji . . . . . . . . . . . 65

Oto są zasady, według których macie żyć . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67
Pierwsze odliczanie w tym przedziwnym miejscu . . . . . . . . . . . . . . 69
Wczucie się w role . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70
Nocna zmiana przejmuje pałeczkę . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71
Nowy sens odliczania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72
Pierwsze oznaki nadciągającej burzy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74
Przenikliwe gwizdy o 2.30 rano . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76
Kilka wstępnych obserwacji i uwag . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77
Sobotnia odprawa strażników . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78
Księgarnia PWN: Philip G. Zimbardo - Efekt Lucyfera
8

Rozdział 4. Poniedziałek: bunt więźniów . . . . . . . . . . . . . . . . 82

Szykuje się bunt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83
Powitajmy bunt. Zmiana dzienna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85
A po śniadaniu, może mała ucieczka . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88
Małe odliczanko dla uciszenia pospólstwa . . . . . . . . . . . . . . . . 89
Komisja Skarg Pensjonariuszy Więzienia Hrabstwa Stanford . . . . . . . . . . 90
Więzień 8612 zaczyna pękać . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91
Nasz konsultant do spraw więziennictwa wykpiwa pozorowanego więźnia . . . . . . . 92
Więzień mówi wszystkim, że nikt nie może zrezygnować . . . . . . . . . . . . 94
To znowu my. Pora na zmianę nocną . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95
Sto lat, sto lat, niech żyje nam więzień 5704 . . . . . . . . . . . . . . . . . 99
Ostateczne załamanie i zwolnienie więźnia 8612 . . . . . . . . . . . . . . 100

Rozdział 5. Wtorek: podwójny kłopot – odwiedziny i widmo napaści . . . . . . 104

Nowe zasady, choć stare odliczania trwają . . . . . . . . . . . . . . . . . 105
Granice tożsamości i odgrywanych ról zaczynają się zacierać . . . . . . . . . . . 109
Trwając na straży bezpieczeństwa mojej instytucji . . . . . . . . . . . . . . . 110
Wprowadzenie informatora . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112
Żale znajdują ujście . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113
Więźniowie kontaktują się ze światem zewnętrznym . . . . . . . . . . . . . 114
Przygotowania do przyjścia gości. Pełna hipokryzji maskarada . . . . . . . . . . . 115
Powierzchowne i bezosobowe odwiedziny . . . . . . . . . . . . . . . . 117
Matka wie najlepiej, ale my ją z tatą usadzimy . . . . . . . . . . . . . . . 119
Pozorowane opuszczenie więzienia dla zmylenia domniemanych napastników . . . . . 121
Zrobiliśmy z siebie głupków. I kto za to zapłaci? . . . . . . . . . . . . . . 122

Rozdział 6. Środa: sytuacja wymyka się spod kontroli . . . . . . . . . . . 124

Łamigłówka z księdzem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124
Nie jesteś numerem 819, czas do domu Stewart! . . . . . . . . . . . . . . . 131
819 mąci od samego początku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 131
Zdrada ze strony własnego szpiega . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132
Powitajmy nowego więźnia w zakładzie . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133
Cudowna łaska w tonacji ironicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134
Powrót operatora ze stacji TV . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137
Żegnaj zmiano dzienna, dobry wieczór zmiano nocna . . . . . . . . . . . . . . 137
Posłuszni więźniowie mają prawo do odwiedzin . . . . . . . . . . . . . . 140
Homofobia szczerzy obrzydliwe kły . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141
„Sierżant” ujawnia nową tożsamość moralną . . . . . . . . . . . . . . . . 143
Potęga symboliki kiełbasek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148
Zadufany w sobie świętoszkowaty dupek . . . . . . . . . . . . . . . . . 149
Powiedz „Dziękuję ci, 416!” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 150
Znowu te brudne koce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151

Rozdział 7. Prawo do warunkowego zwolnienia . . . . . . . . . . . . . . 154

Szansa na odzyskanie wolności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155
Więzień 4325 nie przyznaje się do winy . . . . . . . . . . . . . . . . . 155
Przyćmienie wzoru godnego naśladowania . . . . . . . . . . . . . . . . 157
Buntownik przycicha . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159
Urodziwy dzieciak zostaje zmieszany z błotem . . . . . . . . . . . . . . . 161
Rezygnacja z wynagrodzenia w zamian za wolność . . . . . . . . . . . . . . 162
Co tu się wydarzyło? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 164
Rozmywanie się granicy między eksperymentem więziennym a rzeczywistym pobytem
w więzieniu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 164
Podporządkowanie się więźniów i poważne traktowanie swojej sytuacji . . . . . . 165
Radykalna przemiana przewodniczącego Komisji ds. Zwolnień Warunkowych . . . . 166
Krótka przerwa na demonstrację siły bez współczucia . . . . . . . . . . . 166
Wracając do brązowookiego Carla . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167
Czwartkowe posiedzenie Komisji ds. Zwolnień Warunkowych i Dyscypliny . . . . . . . 168
Głodujący więzień wypisuje się . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168
Z uzależnionymi sprawa jest łatwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169
Zagadkowy osiłek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171
Brak spontaniczności „Sierżanta” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 172
Skrucha nie przynosi rezultatów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 173
Gdy zwolniony warunkowo więzień zostaje przewodniczącym Komisji ds. Zwolnień
Warunkowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174

Rozdział 8. Czwartek: konfrontacje z rzeczywistością . . . . . . . . . . . 177

Wybuch agresji w więzieniu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177
Więzień 5704 dorabia się następnych szykan . . . . . . . . . . . . . . . 180
Więzień 416 przeciwstawia się systemowi przez strajk głodowy . . . . . . . . . . 181
Jeszcze dwóch więźniów załamuje się . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183
Listy z Więzienia Stanford do domu . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184
Christina dołącza do przyjęcia u Szalonego Kapelusznika . . . . . . . . . . . . 184
Ksiądz wypełnia swoją obietnicę duszpasterskiej pomocy . . . . . . . . . . . . 185
Bohater we wstecznym lusterku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 186
Przyjaciel okazuje trochę serca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 188
„To, co robicie tym chłopcom, to okropność!” . . . . . . . . . . . . . . . . 189
Jesteście samcami wielbłądów, a teraz wskoczcie na samice . . . . . . . . . . . . 192

Rozdział 9. Piątek: nadchodzi zmierzch . . . . . . . . . . . . . . . . 196

Piątek: końcowy apel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197
Obrońca z urzędu w obronie praw więźniów . . . . . . . . . . . . . . . . . 198
Słuchajcie uważnie: koniec eksperymentu. Jesteście wolni . . . . . . . . . . . . 200
Bankructwo starej energii, odnalezienie nowej . . . . . . . . . . . . . . . . 201
Wszyscy na pokład: do podsumowań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 202
Byli skazańcy: upust emocji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 203
Niezadowolenie byłych strażników . . . . . . . . . . . . . . . . . . 205
Końcowe połączenie obu grup . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206
Co to znaczy być strażnikiem lub więźniem? . . . . . . . . . . . . . . . 207
O roli więźnia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207
O sile roli strażnika . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 208
O dobrych i złych strażnikach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209
O cichej furii sadyzmu strażników . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210
O naturze więźniów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211
O przemianie charakteru w sześć dni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211
O „małych eksperymentach” Hellmanna . . . . . . . . . . . . . . . . . 213

Rozdział 10. Znaczenie i przesłanie Stanfordzkiego Eksperymentu Więziennego:
alchemia przemiany osobowości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 217

Rekapitulacja przed zagłębieniem się w analizę danych . . . . . . . . . . . . . 217
Czego dowiedzieliśmy się na podstawie naszych danych? . . . . . . . . . . . . . 219
Miary osobowości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219
Nauki i przesłania płynące ze Stanfordzkiego Eksperymentu Więziennego . . . . . . . 227
Zalety nauki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227
Przemiana strażników pod wpływem posiadanej władzy . . . . . . . . . . . . 229
Patologie roli więźnia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230
Dlaczego sytuacja ma znaczenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 232
Wpływ reguł na kształtowanie rzeczywistości . . . . . . . . . . . . . . . 234
Kiedy role stają się rzeczywistością . . . . . . . . . . . . . . . . . . 234
Przejście od roli uzdrowiciela do roli zabójcy . . . . . . . . . . . . . . . 236
Wzajemnie uzupełniające się role i ich scenariusze . . . . . . . . . . . . . . 237
Role odgrywane w eksperymencie przez dorosłych . . . . . . . . . . . . . . 238
Role a odpowiedzialność za występki . . . . . . . . . . . . . . . . . . 239
Anonimowość i deindywiduacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 240
Dysonans poznawczy, który racjonalizuje zło . . . . . . . . . . . . . . . 240
Siła aprobaty społecznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 242
Społeczne konstruowanie rzeczywistości . . . . . . . . . . . . . . . . . . 242
Dehumanizacja: inny człowiek jako ktoś pozbawiony wartości . . . . . . . . . . 243
Szczęśliwy traf rzuca strumień światła na Stanfordzki Eksperyment Więzienny . . . . . 245
Stanfordzki Eksperyment Więzienny a duch tamtych czasów . . . . . . . . . . . . 246
Dlaczego systemy mają największe znaczenie . . . . . . . . . . . . . . . . 247

Rozdział 11. Stanfordzki Eksperyment Więzienny: aspekty etyczne i dalsze
rozwinięcia eksperymentu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 251

Wynaturzenie ludzkiego dążenia do perfekcji . . . . . . . . . . . . . . . . 252
Refleksje etyczne nad Stanfordzkim Eksperymentem Więziennym . . . . . . . . . . 253
Etyka absolutna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 254
Z punktu widzenia norm absolutnych Stanfordzki Eksperyment Więzienny
był nieetyczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 254
Etyka relatywna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 256
Pozytywne konsekwencje dla uczestników . . . . . . . . . . . . . . . . 258
Nieoczekiwane korzyści osobiste dla uczestników i personelu Stanfordzkiego
Eksperymentu Więziennego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 259
Nieśmiałość jako więzienie narzucone sobie samemu . . . . . . . . . . . . . 262
Szaleństwo u ludzi normalnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 263
Nauczanie przez przekazywanie uprawnień . . . . . . . . . . . . . . . . 264
Wpływ na mnie osobiście . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264
Maksymalizowanie korzyści: szerzenie idei społecznej . . . . . . . . . . . . 265
Potęga mediów i obrazów wzrokowych . . . . . . . . . . . . . . . . . 266
Replikacje i rozwinięcia eksperymentu . . . . . . . . . . . . . . . . . 266
Solidna replikacja w innej kulturze . . . . . . . . . . . . . . . . . . 267
Symulacja na oddziale psychiatrycznym . . . . . . . . . . . . . . . . . 267
Niepowodzenie pozornej replikacji w telewizyjnym pseudoeksperymencie . . . . . . 268
Stanfordzki Eksperyment Więzienny jako ostrzeżenie przed nadużywaniem władzy . . . . 268
Przenikanie do kultury popularnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . 270
Witryna Stanfordzkiego Eksperymentu Więziennego: siła Internetu . . . . . . . . . 271

Rozdział 12. Badanie dynamiki społecznej: władza, konformizm
i posłuszeństwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 276

Co ujawniły badania nad wpływem sytuacji . . . . . . . . . . . . . . . . . 277
Uwaga! Mogą działać atrybucje egotystyczne . . . . . . . . . . . . . . . 278
Badania Ascha nad konformizmem: podporządkowywanie się . . . . . . . . . . 279
Ślepe posłuszeństwo wobec autorytetu: wstrząsające badania Milgrama . . . . . . . . 281
Paradygmat badań Milgrama nad posłuszeństwem . . . . . . . . . . . . . . 281
Wynik przewidywany przez ekspertów . . . . . . . . . . . . . . . . . 284
Wstrząsająca prawda . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 284
Wariacje na temat posłuszeństwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 285
Dziesięć wniosków wynikających z badań Milgrama: jak tworzyć złe pułapki
na dobrych ludzi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 286
Replikacje i modyfikacje Milgramowskiego modelu posłuszeństwa . . . . . . . . . 287
Niewłaściwe postępowanie pielęgniarek wobec pacjentów pod wpływem poleceń
lekarzy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 288
Administracyjne posłuszeństwo wobec autorytetu . . . . . . . . . . . . . . 289
Posłuszeństwo seksualne wobec autorytetu: numer z rewizją osobistą . . . . . . . . 290
Podobieństwo do nazistów: czy mogłoby to się zdarzyć w Twoim mieście? . . . . . . . . 292
Produkowanie nazistów w amerykańskiej klasie szkolnej . . . . . . . . . . . . 292
Kształtowanie małych bestii w szkole podstawowej: oczy brązowe przeciw oczom
niebieskim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 294
Poparcie na Hawajach dla „ostatecznego rozwiązania”: uwolnienie świata
od nieprzystosowanych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 295
Nakłanianie zwykłych mężczyzn do niezwykłego mordowania . . . . . . . . . . 296
Banalność zła . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 299
Oprawcy i kaci: typy patologiczne czy imperatywy sytuacyjne? . . . . . . . . . . 300
„Doskonali żołnierze 11 września” i „zwykłe brytyjskie chłopaki” dokonują na nas
zamachów bombowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 302
Ostateczny test ślepego posłuszeństwa wobec autorytetu: zabijanie własnych dzieci
na rozkaz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 303

Rozdział 13. Badanie dynamiki społecznej: deindywiduacja, dehumanizacja i zło
bezczynności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 309

Deindywiduacja, anonimowość i destrukcyjność . . . . . . . . . . . . . . . 310
Szokujące zachowanie anonimowych kobiet . . . . . . . . . . . . . . . . 311
Mądrość kulturowa: jak sprawić, żeby wojownicy zabijali na wojnie, ale nie w domu . . . . 314
Deindywiduacja przekształca naszą apollińską naturę w naturę dionizyjską . . . . . . 315
Efekt zapustów: wspólna deindywiduacja jako ekstaza . . . . . . . . . . . . . 316
Dehumanizacja i odłączenie moralne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 317
Dehumanizacja eksperymentalna: określanie studentów mianem zwierząt . . . . . . 318
Mechanizmy odłączania moralnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . 320
Zrozumienie dehumanizacji nie jest równoznaczne z jej usprawiedliwieniem . . . . . . 321
Kreowanie zdehumanizowanych wrogów państwa . . . . . . . . . . . . . . 321
Zło bezczynności: bierność przypadkowych świadków . . . . . . . . . . . . . . 323
Przypadek Kitty Genovese: psychologowie społeczni spieszą na ratunek,
poniewczasie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 323
Badania nad interwencją przypadkowych świadków . . . . . . . . . . . . . 324
Jak dobrzy są Dobrzy Samarytanie, którzy się spieszą? . . . . . . . . . . . . 325
Zinstytucjonalizowane zło bezczynności . . . . . . . . . . . . . . . . . 326
Dlaczego sytuacje i systemy są ważne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 327
Oszacowanie siły sytuacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 328
Następny etap: o jabłkach, skrzynkach, grubych rybach i ważniakach . . . . . . . . . 329

Rozdział 14. Znęcanie się i tortury w więzieniu Abu Ghraib: zrozumienie
i personalizacja jego okropności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 333

Zrozumieć bezsensowne znęcanie się . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 336
Czas kwitnących jabłoni w stolicy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 337
Miejsce: Więzienie Abu Ghraib . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 338
Wysoka wieża jako cel ataków moździerzowych . . . . . . . . . . . . . . . 339
Nowy dowódca przybywa na miejsce, ale nie widzi nic . . . . . . . . . . . . 340
„Chip” Frederick jakiego poznałem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 342
Przebieg służby Fredericka w więziennictwie i wojsku . . . . . . . . . . . . 343
Oceny psychologiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 344
Zgniłe jabłko czy owoc w najlepszym gatunku? . . . . . . . . . . . . . . . 346
Sytuacja: koszmary i zabawy nocne na Kondygnacji 1A . . . . . . . . . . . . . 346
Przygotowanie i odpowiedzialność . . . . . . . . . . . . . . . . . . 347
Nieustanna praca nocna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 348
Wielu innych występujących na tej całonocnej scenie . . . . . . . . . . . . . 349
Czynnik strachu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 352
Porównania ze strażnikami w Stanfordzkim Eksperymencie Więziennym . . . . . . . 353
Dynamika seksualna na Kondygnacji 1A . . . . . . . . . . . . . . . . 356
Uwagi ostrzegawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 357
Katalizator Graner . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 357
Inne spojrzenia na Charlesa Granera . . . . . . . . . . . . . . . . . . 358
Zdjęcia jako trofea: udokumentowana cyfrowo deprawacja . . . . . . . . . . . . 360
Cyfrowa siła . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 361
„Zdjęcia-trofea” w innych czasach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 361
Ekshibicjoniści występujący dla podglądaczy . . . . . . . . . . . . . . . 362
Złożone motywy i dynamika społeczna . . . . . . . . . . . . . . . . . 362
Inscenizowane zdjęcia wykorzystywane do grożenia zatrzymanym . . . . . . . . 363
Uzyskanie statusu, dokonanie zemsty . . . . . . . . . . . . . . . . 363
Deindywiduacja i efekt zapustów . . . . . . . . . . . . . . . . . . 364
Porównywalne okrucieństwa dokonywane przez żołnierzy brytyjskich i żołnierzy
amerykańskich z elitarnych jednostek . . . . . . . . . . . . . . . . 365
Postawienie sierżanta Ivana Fredericka przed sądem . . . . . . . . . . . . . . 366
Proces . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 367
Wyrok . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 368
Parę istotnych porównań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 368
Przekształcenie strażnika więziennego Ivana Fredericka w więźnia numer 789689 . . . . . 370
Uwagi końcowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 370

Rozdział 15. System przed sądem: współudział dowództwa . . . . . . . . . 376

Dochodzenia w sprawie Abu Ghraib ujawniają wady systemu . . . . . . . . . . . 377
Raport Rydera jako pierwszy wysłał sygnały ostrzegawcze . . . . . . . . . . . . 378
Raport Taguby jest gruntowny i surowy . . . . . . . . . . . . . . . . . 379
Zaniedbania w komunikacji, szkoleniu i dowodzeniu . . . . . . . . . . . . 380
Taguba atakuje zaniedbujących obowiązki nieudolnych dowódców . . . . . . . . 381
Raport Faya i Jonesa rozszerza zakres osób odpowiedzialnych – ku górze
i na zewnątrz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 383
Współdziałanie z bezprawnymi akcjami CIA jako „praca zespołowa” . . . . . . . 384
Stwarzanie niezdrowego środowiska pracy . . . . . . . . . . . . . . . 384
Kiedy zeznania obronne żołnierzy Żandarmerii Wojskowej okazują się prawdziwe . . . 385
Porządne psy popełniają obrzydliwe świństwa . . . . . . . . . . . . . . 385
Nadzy więźniowie są więźniami zdehumanizowanymi . . . . . . . . . . . 386
Ustalanie winnych: oficerowie, Wywiad Wojskowy, przesłuchujący, analitycy, tłumacze
i personel medyczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 386
Raport Schlesingera określa winę . . . . . . . . . . . . . . . . . . 387
Rozpowszechnienie okrucieństw dokonywanych przez wojsko . . . . . . . . . 387
Główne obszary problemowe i warunki utrudniające . . . . . . . . . . . . 388
Znów mamy do czynienia z porażką dowództwa . . . . . . . . . . . . . 388
Psychologia społeczna nieludzkiego traktowania innych . . . . . . . . . . . . 389
Nauki wynikające z Stanfordzkiego Eksperymentu Więziennego . . . . . . . . . 389
Raport Human Rights Watch: „Unikanie odpowiedzialności za tortury?” . . . . . . . . 390
Wielu maltretujących, niewielu ukaranych, oficerowie wychodzą na wolność . . . . . . 391
Human Rights Watch sięga do górnych poziomów hierarchii służbowej . . . . . . . 392
Pozbawić nietykalności architektów polityki niezgodnej z prawem . . . . . . . . . 393
Przed sądem: sekretarz obrony Donald Rumsfeld . . . . . . . . . . . . . . 393
Przed sądem: były dyrektor CIA George Tenet . . . . . . . . . . . . . . . 395
„Lodowy Człowiek” znika . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 395
Przed sądem: generał broni Ricardo Sanchez . . . . . . . . . . . . . . . 397
Przed sądem: generał dywizji Geoffrey Miller . . . . . . . . . . . . . . . 399
Tortury, wszędzie tortury i okaleczanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . 401
Ujawnienie powszechnego stosowania okrucieństw wobec więźniów
przed Abu Ghraib . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 401
Piechota Morska z zimną krwią morduje irackich cywilów . . . . . . . . . . . 402
Następni przed sąd: świadkowie oskarżenia . . . . . . . . . . . . . . . . 405
Elitarni żołnierze tak postępują: 82 Dywizja Powietrznodesantowa łamie kości i pali
fotografie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 409
„Laski od tortur” wykonują taniec erotyczny z więźniami w „konfesjonale”
Guantánamo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 410
Inne ujawnione fakty dotyczące przestępstw i występków w Guantánamo . . . . . . . 412
„Zlecanie” tortur na zewnątrz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 412
Dotrzeć do szczytu: obarczenie odpowiedzialnością Dicka Cheneya i George’a W. Busha . . . . 414
Wojna z terrorem ukształtowała zmianę paradygmatu tortur . . . . . . . . . . . 414
Wiceprezydent Dick Cheney jako „wiceprezydent od tortur” . . . . . . . . . . 416
Prezydent George W. Bush jako „głównodowodzący czasu wojny” . . . . . . . . . 417
Notatki służbowe o torturach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 417
Grupa Robocza Dochodzeń Karnych Departamentu Obrony przeciwna przesłuchaniom
w Guantánamo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 419
Obsesja na punkcie wojny z terrorem . . . . . . . . . . . . . . . . . . 419
Sędziowie przysięgli, proszę o werdykt . . . . . . . . . . . . . . . . . . 421
Wpuśćmy trochę słońca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 421

Rozdział 16. Przeciwstawianie się wpływom sytuacyjnym i sławienie heroizmu . . . 428

Uczenie się, jak stawiać opór niepożądanym wpływom . . . . . . . . . . . . . . 430
Dualizm: odłączenie a nasycenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 430
Dziesięcioetapowy program stawiania oporu niepożądanym wpływom . . . . . . . . 431
Paradoksy heroizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 436
Heroizm i bohaterowie – co to takiego? . . . . . . . . . . . . . . . . . 438
Definicje bohaterów i heroizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 439
Bohaterowie wojskowi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 440
Bohaterowie cywilni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 441
Bohaterowie ryzyka fizycznego a bohaterowie ryzyka społecznego . . . . . . . . . 442
Nowa taksonomia heroizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 443
Przykładowe sylwetki bohaterów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 447
Bohaterowie apartheidu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 447
Bohater antykomunistyczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 447
Bohaterowie wojny wietnamskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . 448
Żołnierz, który podniósł alarm podczas wojny w Iraku . . . . . . . . . . . 449
Bohaterowie Jonestown . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 451
Wielowymiarowy model heroizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . 453
Kontrasty heroizmu: niezwykły czy banalny . . . . . . . . . . . . . . . . 454
O banalności zła . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 454
O banalności heroizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 456
Heroizm jako potwierdzenie wspólnoty ludzkiej . . . . . . . . . . . . . . . 458

Indeks nazwisk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 463
Indeks rzeczowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 472
SPIS TREŚCI
NAZWA I FORMAT
OPIS
ROZMIAR

Philip G. Zimbardo

Urodzony w 1933 roku; wybitny psycholog amerykański, profesor Uniwersytetu w Stanford, gdzie wykłada od 1968 roku; były wykładowca w Yale University, New York University i Columbia University; założyciel Kliniki Nieśmiałości na tamtejszym uniwersytecie, były przewodniczący Amerykańskiego Stowarzyszenia Psychologicznego i Zachodniego Stowarzyszenia Psychologicznego, jeden z najsłynniejszych badaczy zjawiska nieśmiałości. Zajmuje się psychologią społeczną, w tym problematyką agresji, zła i terroru, afiliacji, teorią dysonansu i poznawczą kontrolą motywacji, eksperymentalnym badaniem symptomów patologii oraz leczeniem nieśmiałości. Dzięki zaangażowaniu w nauczanie zarówno studentów wstępnych lat, jak i studentów studiów podyplomowych, a także dzięki swojemu charyzmatycznemu stylowi wykładania, zdobył wiele nagród za wybitne osiągnięcia dydaktyczne. Płodny, nowatorski badacz w szeregu dziedzin psychologii społecznej, mający na swym koncie ponad 250 artykułów naukowych i rozdziałów w książkach oraz 50 książęk. W uznaniu dla rozmachu jego osiągnięć naukowych Amerykańskie Stowarzyszenie Psychologiczne wręczyło mu nagrodę Ernesta Hilgarda za całość jego wkładu do psychologii ogólnej. Ponadto "przeszedł on na stronę" kultury popularnej, upowszechniając psychologię w szerokich kręgach społeczeństwa dzięki swym bestsellerom rynkowym na temat nieśmiałości i serii filmów wideo Discovering psychology.

Główne prace: The Cognitive Control of Motivation (1969), The Psychology of Attitude Change and Social Influence (1969, wydanie polskie 1991, wspólnie z M. Leippe), Psychologia i życie (1996).

Dumny ojciec Adama, Zary i Tanyi. Jego żona, Christina Maslach, jest profesorem psychologii University of California, w Berkeley i zdobywającym nagrody wybitnym wykładowcą.

Seria BIBLIOTEKA PSYCHOLOGII WSPÓŁCZESNEJ

    Polecamy

    Inne autora

    Recenzje

    Nikt nie dodał jeszcze recenzji. Bądź pierwszy!