Mobbing w stosunkach pracy

Monografia stanowi wszechstronną analizę problematyki prawnej ochrony przed mobbingiem w stosunkach pracy w społecznej gospodarce rynkowej po wejściu Polski do Unii Europejskiej. Zawiera omówienie podstaw prawnych ochrony przed mobbingiem ze szczególnym uwzględnieniem zagadnień dotyczących pojęcia mobbingu w świetle kodeksu pracy oraz zakresu odpowiedzialności pracodawcy na gruncie prawa pracy. Opisuje również zagadnienie mobbingu w aspekcie naruszenia dóbr osobistych pracowników, gwarancje prawne ochrony przed mobbingiem w prawie cywilnym i w prawie karnym oraz przeciwdziałanie mobbingowi za pomocą środków pozaprawnych. W książce przedstawiono charakterystykę środków prawnych, za pomocą których realizowana jest ochrona prawna pracowników przed mobbingiem, a także praktyczne mechanizmy służące tej ochronie na drodze sądowej. Helena Szewczyk – doktor habilitowany nauk prawnych, radca prawny, ekonomistka, pracownik naukowo-dydaktyczny w Katedrze Prawa Pracy i Polityki Socjalnej na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Stypendystka zagranicznych uniwersytetów. Autorka wielu publikacji naukowych z zakresu prawa pracy, prawa urzędniczego oraz prawa ubezpieczeń społecznych. Jest aktywnym wykładowcą, praktykiem oraz ekspertem.

Spis treści

Wstęp 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota mobbingu w stosunkach pracy 15 1. Uwagi wprowadzające 15 2. Zakres pojęcia „mobbing” w psychologii 17 3. Rozumienie pojęcia mobbingu w naukach społecznych i ekonomicznych 20 4. Przyczyny mobbingu 22 5. Rodzaje mobbingu 24 6. Przebieg procesu mobbingu 27 7. Społeczne, ekonomiczne i zdrowotne skutki mobbingu 29 Rozdział 2. Podstawy prawne ochrony przed mobbingiem w stosunkach pracy 38 1. Prawo do ochrony pracowników przed mobbingiem w aktach prawa międzynarodowego 38 1.1. Powszechna deklaracja praw człowieka 38 1.2. Pakty praw człowieka 39 1.3. Dokumenty Międzynarodowej Organizacji Pracy 40 1.4. Europejska konwencja praw człowieka 42 1.5. Europejskie karty społeczne 45 2. Prawo Unii Europejskiej a ochrona przed mobbingiem w stosunkach pracy 52 2.1. Uwagi wprowadzające 52 2.2. Karta praw podstawowych Unii Europejskiej 55 2.3. Ochrona przed mobbingiem w stosunkach pracy w dyrektywach, zaleceniach i innych dokumentach Unii Europejskiej 58 3. Ochrona pracowników przed mobbingiem w Konstytucji RP 69 3.1. Uwagi wprowadzające 69 3.2. Konstytucyjne zasady ochrony dóbr osobistych pracownika w aspekcie mobbingu 73 3.3. Ochrona życia i zdrowia, godności i wolności w Konstytucji RP 75 Rozdział 3. Prawna regulacja mobbingu w wybranych krajach 81 1. Szwecja 81 2. Francja 84 3. Belgia 88 4. Wielka Brytania 93 5. Hiszpania 96 6. Włochy 97 7. Niemcy 101 8. Stany Zjednoczone Ameryki 105 9. Kanada 108 Rozdział 4. Pojęcie mobbingu w świetle art. 943 kodeksu pracy 111 1. Znaczenie przepisów prawa pracy w zakresie ochrony prawnej przed mobbingiem 111 2. Definicja legalna mobbingu w świetle kodeksu pracy oraz jej elementy składowe 115 2.1. Uwagi wprowadzające 115 2.2. Zakres podmiotowy oraz cechy zachowania mobbera 116 2.3. Cel i skutki mobbingu 122 2.4. Bezprawność zachowania mobbera 126 2.5. Zaniżona ocena przydatności zawodowej 134 2.6. Długotrwałość i uporczywość zachowania mobbera 136 3. Mobbing a molestowanie pracownika 142 Rozdział 5. Odpowiedzialność pracodawcy z tytułu mobbingu 149 1. Obowiązek przeciwdziałania mobbingowi ciążący na pracodawcy 149 1.1. Uwagi wprowadzające 149 1.2. Treść i granice obowiązku 153 2. Podstawy odpowiedzialności pracodawcy 157 3. Zadośćuczynienie pieniężne z tytułu rozstroju zdrowia z powodu mobbingu z art. 943 § 3 k.p. 171 3.1. Podstawy nabycia prawa do zadośćuczynienia z tytułu rozstroju zdrowia 171 3.2. Wysokość zadośćuczynienia 179 4. Prawo do rozwiązania przez pracownika stosunku pracy wskutek mobbingu na podstawie art. 943 § 4 i 5 k.p. 182 4.1. Oświadczenie woli pracownika rozwiązujące stosunek pracy 182 4.2. Odszkodowanie z art. 943 § 4 k.p. 187 5. Uprawnienie mobbingowanego pracownika do niezwłocznego rozwiązania stosunku pracy na podstawie art. 551 § 1 k.p. 192 6. Znaczenie odszkodowania z art. 183 d k.p. jako środka prawnego chroniącego przed mobbingiem 198 7. Odpowiedzialność pracodawcy z tytułu wypadków przy pracy i chorób parazawodowych spowodowanych mobbingiem 201 7.1. Choroby parazawodowe 201 7.2. Wypadki przy pracy a mobbing w stosunkach pracy 206 Rozdział 6. Mobbing a dobra osobiste pracowników 209 1. Dobra osobiste pracownika 209 2. Zasada poszanowania dóbr osobistych pracownika a ochrona przed mobbingiem 218 3. Dobra osobiste szczególnie narażone na naruszenie wskutek mobbingu 221 3.1. Mobbing jako szczególny przykład narażania życia i zdrowia pracownika 221 3.2. Ochrona godności osobistej w stosunkach pracy a mobbing 233 3.3. Ochrona wolności w stosunkach pracy w aspekcie stosowania mobbingu 239 4. Przykłady naruszenia dóbr osobistych pracownika z powodu mobbingu 242 Rozdział 7. Gwarancje prawne ochrony przed mobbingiem w prawie cywilnym oraz prawie karnym 252 1. Środki ochrony przed mobbingiem w prawie cywilnym 252 1.1. Roszczenia niemajątkowe 252 1.1.1. Uwagi ogólne 252 1.1.2. Roszczenie o zaniechanie działań zagrażających dobrom osobistym lub je naruszających oraz roszczenie o dopełnienie czynności potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia 253 1.1.3. Roszczenie o ustalenie 256 1.1.4. Zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę 257 1.2. Sankcje majątkowe 270 2. Karnoprawne środki ochrony przed mobbingiem 273 2.1. Prawa pracownika jako przedmiot ochrony karnoprawnej 273 2.2. Zniesławienie lub zniewaga pracownika 279 2.3. Naruszenie nietykalności osobistej pracownika 281 2.4. Prawnokarne dochodzenie roszczeń z tytułu naruszenia dóbr osobistych w postępowaniu karnym 287 Rozdział 8. Zagadnienia procesowe ochrony przed mobbingiem w stosunkach pracy 292 1. Tryb dochodzenia roszczeń przewidzianych w prawie pracy 292 2. Postępowanie dowodowe w sprawach o mobbing 298 3. Dochodzenie roszczeń przez ofiary mobbingu w procesie cywilnym 306 Rozdział 9. Przeciwdziałanie mobbingowi w stosunkach pracy za pomocą środków pozaprawnych 309 1. Polityka antymobbingowa i profilaktyka 309 2. Zakładowe procedury przeciwdziałania mobbingowi w stosunkach pracy 315 Zakończenie 323 Bibliografia 336