Taryfy i systemy poboru opłat w miejskim transporcie zbiorowym

Celem niniejszej monografii jest przedstawienie problematyki zarządzania cenami transportu miejskiego w kontekście zróżnicowanych czynników wpływających na te ceny, a także scharakteryzowanie nowoczesnych systemów pobierania opłat w miejskim transporcie zbiorowym, w tym też przez pryzmat stwarzanych przez nie możliwości. Monografia składa się z sześciu rozdziałów. W rozdziale pierwszym oraz drugim przedstawiono teoretyczne podstawy zarządzania cenami miejskiego transportu zbiorowego, wzbogacając je praktycznymi przykładami z miast europejskich, a także analizą prawnych podstaw stanowienia taryf w miejskim transporcie zbiorowym. W rozdziale trzecim zaprezentowano wyniki badań dotyczące mikro- i makroekonomicznych czynników wpływających na zmiany cen usług miejskiego transportu zbiorowego, przedstawiono również wyniki badań porównawczych cen w dużych miastach w Polsce. W rozdziale czwartym omówiono funkcjonalność elektronicznych systemów poboru opłat oraz scharakteryzowano rozwiązania stosowane w największych polskich miastach i aglomeracjach. Rozdział piąty poświęcony został możliwości wykorzystania wielkich zbiorów danych w procesie zarządzania miejskim transportem zbiorowym. W rozdziale szóstym omówiono problematykę integracji taryfowej w miejskim transporcie zbiorowym oraz przepływów środków pomiędzy podmiotami w procesach integracji. Prezentowana monografia przeznaczona jest dla przedstawicieli wielu środowisk zainteresowanych zagadnieniami zarządzania cenami miejskiego transportu zbiorowego.

Spis treści

Wprowadzenie 7 I. EKONOMICZNA SPECYFIKA USŁUG MIEJSKIEGO TRANSPORTU ZBIOROWEGO 11 1. Elastyczność cenowa popytu 11 2. Kalkulacja wysokości ceny 12 3. Kształtowanie cen publicznego transportu zbiorowego w miastach 19 4. Bezpłatny transport miejski 22 II. ZARZĄDZANIE CENAMI MIEJSKIEGO TRANSPORTU ZBIOROWEGO 29 1. Praktyka różnicowania cen w miejskim transporcie zbiorowym 29 1.1. Pionowe różnicowanie cen 29 1.2. Poziome różnicowanie cen 33 2. Podstawy prawne zarządzania cenami w transporcie miejskim 37 2.1. Prawo gminy do stanowienia taryf w transporcie miejskim 37 2.2. Regulacje w zakresie przejazdów ulgowych i bezpłatnych 44 2.3. Problematyka poszerzania uprawnień do bezpłatnych i ulgowych przejazdów 49 3. Procedura zmiany taryfy transportu miejskiego 59 III. BADANIA CEN MIEJSKIEGO TRANSPORTU ZBIOROWEGO 64 1. Makro- i mikroekonomiczne determinanty zmian cen w miejskim transporcie zbiorowym 64 1.1. Makroekonomiczne czynniki zmian cen miejskiego transportu zbiorowego w Polsce 64 1.2. Wpływ czynników mikroekonomicznych na zmiany cen usług miejskiego transportu zbiorowego 71 2. Badania porównawcze cen w dużych miastach w Polsce 76 3. Polityka KZK GOP w zakresie cen miejskiego transportu zbiorowego 85 IV. ELEKTRONICZNE SYSTEMY POBORU OPŁAT ZA USŁUGI MIEJSKIEGO TRANSPORTU ZBIOROWEGO 94 1. Nośniki wykorzystywane przy sprzedaży usług transportu zbiorowego 94 2. Pobór opłat z wykorzystaniem kart elektronicznych 98 2.1. Rozwój płatności bezgotówkowych kartami płatniczymi w Polsce 98 2.2. Karty inteligentne w miejskim transporcie zbiorowym 101 3. Efektywność systemów płatności za usługi miejskiego transportu zbiorowego 105 3.1. Zasady oceny efektywności przedsięwzięć rozwojowych 105 3.2. Ocena funkcjonowania systemu biletów papierowych 109 3.3. Ocena systemu biletów elektronicznych 111 4. Płatności elektroniczne z udziałem telefonów komórkowych i smartfonów (urządzeń mobilnych) 124 4.1. Systemy płatności mobilnych funkcjonujące w latach 2010-2016 w KZK GOP 124 4.2. Rynek usług płatności mobilnych w Polsce 127 4.3. Procedura wyboru podmiotów prowadzących sprzedaż biletów mobilnych na przykładzie KZK GOP 132 V. WIELKIE ZBIORY DANYCH W PROCESIE ZARZĄDZANIA W MIEJSKIM TRANSPORCIE ZBIOROWYM 137 1. Big data w miejskim transporcie zbiorowym 137 1.1. Źródła i wykorzystanie big data w przedsiębiorstwach 137 1.2. Big data w procesie zarządzania transportem zbiorowym w miastach 141 2. Polityka kształtowania cen po wdrożeniu systemów elektronicznego poboru opłat w miejskim transporcie zbiorowym 147 3. Bezpieczeństwo danych osobowych i ochrona prywatności – studium przypadku Śląskiej Karty Usług Publicznych 153 VI. INTEGRACJA TARYFOWA W MIEJSKIM TRANSPORCIE ZBIOROWYM 158 1. Adaptacja taryf do warunków integracji 158 2. Przepływy środków finansowych pomiędzy podmiotami w procesach integracji transportu 162 3. Przykłady integracji biletowej transportu kolejowego oraz transportu miejskiego w Polsce 166 4. Przedsięwzięcia integracji taryfowej realizowane przez Komunikacyjny Związek Komunalny GOP w Katowicach 179 4.1. Porozumienie KZK GOP i MZKP Tarnowskie Góry 179 4.2. Wspólne przedsięwzięcia KZK GOP i MZK Tychy 183 5. Przykłady wspólnych biletów KZK GOP i przewoźników kolejowych 186 5.1. Bilet autobus-tramwaj-pociąg (ATP) jako przykład współdziałania KZK GOP i województwa śląskiego 186 5.2. Bilet metropolitalny jako przykład współdziałania KZK GOP i Przewozów Regionalnych sp. z o.o. 188 5.3. Wspólne bilety KZK GOP i Kolei Śląskich sp. z o.o. 189 Zakończenie 193 Aneks 195 Bibliografia 201 Spis rysunków 211 Spis tabel 212