Dialogiczna koncepcja prawa

Opracowanie przedstawia propozycję nowego ujęcia prawa – odwołującego się do klasycznej filozofii dialogu oraz myśli Levinasa. Autorka zrekonstruowała i poddała interpretacji dwa znaczenia dialogu: znaczenie ugruntowane w greckim dia-logosie oraz znaczenie dialogu rozumianego jako istotna relacja międzyludzka. Oba stanowią podstawę rozważań nad bliskością i odmiennością hermeneutycznego, komunikacyjnego i dialogicznego ujmowania prawa, które przenosi nas na grunt jednego z najbardziej palących problemów filozoficznoprawnych, mianowicie relacji między etyką i prawem. Prawo w tej perspektywie jest porządkiem zapośredniczającym relację etyczną, porządkiem, który tę relację zmienia i sprowadza na inny poziom. Przyjęty przez autorkę pryzmat pozwala na tworzenie koncepcji prawa komplementarnej wobec obszarów dociekań nad prawem wywodzących się z nurtu komunikacyjnego i hermeneutycznego. Adresaci: Publikacja jest przeznaczona dla prawników naukowo zajmujących się teorią i filozofią prawa, filozofów specjalizujących się w myśli politycznej i społecznej, etyków, fenomenologów. Zainteresuje także prawników praktyków, którzy poszukują głębszego zakorzenienia prawa i wywodzą z tej wiedzy konsekwencje dla praktyki. Będzie stanowić cenną lekturę uzupełniającą dla studentów prawa i filozofii oraz doktorantów.

Spis treści

Wprowadzenie | str. 13 Część pierwsza Rekonstrukcyjno-krytyczna analiza filozoficznych źródeł dialogicznej koncepcji prawa Rozdział I Zapośredniczenie. Prekoncepcja dialogu. Korelacja | str. 33 1. Wstępna refleksja nad pojęciem zapośredniczenia | str. 33 2. Analiza pojęcia zapośredniczenia w filozofii Hegla | str. 37 2.1. Założenia ontologiczne i epistemologiczne | str. 37 2.2. Pojęcie zapośredniczenia w dialektycznej teorii świadomości | str. 39 2.3. „Człowiek jest rozmową, która go od wewnątrz buduje” | str. 48 2.4. Pojęcie zapośredniczenia w Heglowskich Zasadach filozofii prawa (Kilka relewantnych ustaleń na temat prawa dokonanych przez Hegla) | str. 50 2.5. Konkluzje | str. 52 3. Feuerbacha prekoncepcja dialogu | str. 52 4. Pojęcie korelacji w późnej myśli Cohena. Inny (Reah) | str. 56 Rozdział II Rekonstrukcja i interpretacja dwu znaczeń dialogu | str. 61 1. Dialog jako rozmowa oraz dialog w ujęciu ontologicznym i etycznym | str. 61 1.1. Zagadnienie dialogu w europejskiej myśli filozoficznej – identyfikacja problemu | str. 61 1.2. Dialog jako rozmowa | str. 65 1.2.1. Uwagi wstępne | str. 65 1.2.2. Dialektyka rozmowy | str. 69 1.2.3. Wnioski | str. 75 1.3. Dialog jako relacja dialogiczna | str. 76 2. Filozofia dialogu jako egzystencjalizm żydowski | str. 87 2.1. Egzystencjalistyczny charakter filozofii dialogu | str. 87 2.2. Źródłowość judaizmu dla filozofii dialogu | str. 91 3. Rosenzweigowski i Buberowski model dialogu | str. 95 3.1. Franz Rosenzweig – kierunek: poza ontologię! | str. 95 3.2. Buberowski model dialogu | str. 104 3.2.1. Dialog inspirowany chasydyzmem i filozofią życia | str. 104 3.2.2. Zasada antropiczna – centralna kategoria filozofii dialogu | str. 107 3.2.3. Między bezpośredniością a zapośredniczeniem | str. 122 4. Człowiek jako istota dramatyczna | str. 123 5. Symetria jako cecha konstytutywna dialogu Buberowskiego a asymetryczność spotkania w ujęciu Levinasowskim | str. 129 6. Metaforyka filozofii dialogu i inne aspekty języka dialogistów | str. 134 Rozdział III Europejska tradycja filozoficzna ujmowania podmiotowości a podmiotowość na gruncie filozofii dialogu i myśli Levinasa (uchwycenie przełomu dialogicznego) | str. 140 1. Filozoficzna tradycja ujmowania podmiotowości | str. 140 1.1. Indywiduacja Kartezjańskiego cogito | str. 141 1.2. Intensyfikacja indywidualności i wolności – monada | str. 142 1.3. Podmiotowość i inność w znaczeniu Kantowskim | str. 144 1.4. Fichte – konstytucja intersubiektywności | str. 146 1.5. Intersubiektywność sztuki rozumienia według Schleiermachera | str. 147 1.6. Ja transcendentalne w filozofii Husserla. Koncepcja intersubiektywności. Konstytuowanie innego jako monady | str. 149 1.7. Hermeneutyka fenomenologiczno -egzystencjalna Martina Heideggera | str. 151 1.8. Podmiot dialogu psychoanalitycznego | str. 156 2. Podmiotowość na gruncie filozofii dialogu | str. 158 3. Fluktuacje pojęcia podmiotowości w filozofii Emmanuela Levinasa | str. 160 4. Poza dekonstrukcję podmiotu – podmiot po zwrocie dialogicznym | str. 169 Rozdział IV Etyczność dialogu | str. 175 1. Tytułem wstępu: o wcielaniu zasady dialogicznej przez Martina Bubera | str. 175 2. Etyczny charakter relacji międzyludzkich – etyka oparta na wrażliwości | str. 178 2.1. „Etyka już sama przez się jest pewną optyką...” | str. 178 2.2. Relacja, która ma naturę mowy | str. 185 2.3. Twarz Innego | str. 189 2.4. Wrażliwość | str. 198 2.5. Odradek | str. 202 3. Jeśli twarz jest medium komunikacji... – przeciw wojnie i przemocy | str. 204 4. Dialog w świetle etyki troski | str. 212 4.1. Logos i eros w symbolice jaźni – kilka słów wprowadzenia | str. 212 4.2. Etyka oparta na trosce. Ku etycznemu podmiotowi relacyjnemu | str. 213 Rozdział V Fenomenologiczne podstawy konstruowania dialogicznej koncepcji prawa | str. 219 1. Uwagi wprowadzające | str. 219 2. Wyznaczenie nowych horyzontów fenomenologii. Metoda fenomenologiczna i jej przemiany dokonane przez Heideggera i Levinasa | str. 222 2.1. Heideggera ezystencjalne horyzonty fenomenologii | str. 222 2.2. Transformacja fenomenologii dokonana przez Levinasa | str. 234 Część druga Dialogiczny sposób pojmowania prawa Rozdział I O komunikacyjnym i hermeneutycznym pojmowaniu prawa w odniesieniu do pojęcia dialogu jako rozmowy | str. 247 1. Prawo jako rezultat procesu komunikacyjnego | str. 248 1.1. Znaczenie koncepcji komunikacji społecznej Jürgena Habermasa | str. 248 1.1.1. Językowe zapośredniczenie relacji komunikacyjnej | str. 248 1.1.2. Poznać rzeczywistość społeczną dogłębnie | str. 252 1.1.3. Konsensus osiągany komunikacyjnie | str. 254 1.2. Zakotwiczenie prawa w dyskursie | str. 256 2. Prawo jako rezultat procesu rozumienia | str. 258 2.1. Uwagi wstępne | str. 258 2.2. Dialogiczne aspekty hermeneutyki Hansa -Georga Gadamera | str. 262 2.2.1. Rozumienie jako wymiar bycia | str. 262 2.2.2. Hermeneutyka jako sztuka pytania | str. 267 2.2.3. Pozostaje wciąż kwestią „kim jestem Ja i kim jesteś Ty”? | str. 271 2.3. Zakotwiczenie prawa w dialogu interpretacyjnym | str. 272 2.4. Rozmowa hermeneutyczna z perspektywy filozofii dialogu | str. 277 Rozdział II O dialogicznym sposobie pojmowania prawa w odniesieniu do pojęcia dialogu jako więzi międzyludzkiej / relacji etycznej | str. 282 1. Filozoficzne pytania o naturę i sens prawa / pytanie ontologiczne, teleologiczne i etyczne | str. 282 2. Relacyjność jako punkt wyjścia dla dialogicznej koncepcji prawa – aspekt mowy i języka | str. 285 2.1. Uwagi wstępne | str. 285 2.2. Relacyjność mowy | str. 287 3. Logocentryczny i symetryczny charakter relacji prawnej | str. 290 4. Dialogiczny przełom w stawianiu problemu: prawo a etyka | str. 296 4.1. Wybrane wątki sporu: prawo a etyka | str. 296 4.2. Prawo jako korekta naniesiona na stosunek etyczny | str. 301 Rozdział III Przyczynek do dialogicznej filozofii polityki | str. 306 1. Polityczna sfera życia – uwagi wstępne | str. 306 2. Relacyjność jako filozoficznopolityczny problem badawczy | str. 309 2.1. Dialogiczność wspólnoty politycznej | str. 309 2.2. Relacyjna tożsamość uczestnika „sieci rozmów” a dialogiczne „żywe odniesienie” | str. 312 3. Polityka dialogiczna wobec polityki deliberatywnej | str. 315 3.1. Deliberatywny zwrot w teorii demokracji | str. 315 3.2. Kohabitacja polityczna. Analiza etycznie ujętej relacyjności z płaszczyzny filozoficznopolitycznej | str. 319 3.3. Normatywne neutralizowanie różnic (postulat demokracji deliberatywnej) | str. 322 3.4. Znaczenie różnicy w życiu społeczeństw. W stronę radykalnego pluralizmu (postulat demokracji dialogicznej) | str. 324 4. Życie z Innym. Polityka segregacji/ polityka gościnności. Głos w dyskusji nad imigracją | str. 326 5. Dialog w przestrzeni społecznej – wybrane myśli Józefa Tischnera | str. 330 Rozdział IV Sprawiedliwość dialogiczna | str. 333 1. Filozoficzna tradycja a oryginalność Levinasowskiego ujęcia sprawiedliwości | str. 333 1.1. Sprawiedliwość jako porządek ontologiczno -polityczny (prawny) i jako etyczny wyraz relacji | str. 333 1.2. Zasada rządząca relacjami społecznymi według Paula Ricoeura | str. 336 1.3. Filozofiaczna tradycja ujmowania sprawiedliwości w perspektywie stanowiska Levinasa | str. 337 2. Sprawiedliwość proceduralna / sprawiedliwość deliberatywna oparta na uznaniu / sprawiedliwość dialogiczna | str. 341 Zakończenie Obszary dalszych badań nad dialogiczną koncepcją prawa. Kilka słów post scriptum | str. 355 Bibliografia | str. 359 Indeks osobowy | str. 385 Indeks rzeczowy | str. 393