Prawo administracyjne

Książka obejmuje niemal całość problematyki prawa administracyjnego, uwzględnia najnowszy dorobek doktryny i orzecznictwa. Czytelnik odnajdzie w podręczniku m.in. zagadnienia dotyczące: struktury administracji publicznej i zasad jej funkcjonowania, kontroli administracji, statusu urzędników, podstawowych działów prawa materialnego, a także problematykę związaną z integracją europejską. Obecne 13. wydanie podręcznika zostało zaktualizowane, a w niektórych częściach istotnie zmienione i uzupełnione. Mając na uwadze rosnące znaczenie tzw. soft law, w pierwszej jego części dodano fragment poświęcony tym swoistym źródłom regulacji, z którymi mamy coraz częściej do czynienia. W związku ze zmianami ustawowymi zaktualizowana została część czwarta podręcznika dotycząca wybranych zagadnień prawa materialnego, w tym przede wszystkim kwestie dotyczące ochrony zabytków, prawa mieszkaniowego, prawa bankowego czy zgromadzeń. Przedstawiono również modyfikacje dotyczące tematyki pracowników administracji publicznej. Adresaci: Publikacja przeznaczona jest zarówno dla studentów studiów prawniczych i administracyjnych, jak i osób zainteresowanych problematyką organizacji administracji publicznej. W celu ułatwienia nauki wprowadzono dodatkowe pogrubienia podkreślające ważne partie materiału oraz piktogramy ułatwiające odnalezienie istotnych fragmentów.

Spis treści

Wykaz skrótów | str. 15 Przedmowa | str. 19 CZĘŚĆ PIERWSZA ZAGADNIENIA I POJĘCIA OGÓLNE TEORII PRAWA ADMINISTRACYJNEGO Rozdział I Zagadnienia wstępne | str. 23 1. Pojęcie administracji | str. 23 2. Związanie administracji prawem | str. 26 3. Pojęcie prawa administracyjnego | str. 29 A. Prawo administracyjne w znaczeniu szerokim | str. 29 B. Prawo administracyjne w znaczeniu wąskim | str. 30 4. Typy norm w prawie administracyjnym | str. 31 5. Stosunek administracyjnoprawny | str. 34 Rozdział II Krajowe źródła prawa administracyjnego | str. 36 1. Pojęcie źródeł prawa | str. 36 2. Akty stanowienia prawa powszechnie obowiązującego | str. 36 3. Akty stanowienia prawa o charakterze wewnętrznym | str. 44 4. Problem ważności aktów normatywnych wydanych przed wejściem w życie Konstytucji RP | str. 46 5. Procedura i technika prawodawcza | str. 47 6. Prawo miękkie | str. 48 Rozdział III Początki kształtowania się polskiego prawa administracyjnego | str. 51 Rozdział IV Prawo administracyjne Unii Europejskiej | str. 60 1. Ogólna charakterystyka prawa Unii Europejskiej | str. 60 2. Sfery relacyjne - obszary aktywności krajowej administracji publicznej w Unii Europejskiej | str. 63 3. Negocjacyjno-koordynacyjna sfera relacyjna | str. 65 4. Legitymizacyjna sfera relacyjna: współpraca z partnerami społecznymi i ciałami przedstawicielskimi w kraju | str. 67 5. Implementacyjna sfera relacyjna: wykonywanie prawa unijnego przez administrację publiczną | str. 68 A. Administracja publiczna jako adresat reguł prawa unijnego | str. 68 B. Podstawowe zasady stosowania prawa unijnego przez administrację publiczną | str. 69 C. Obowiązki administracji w sferze implementacyjnej w odniesieniu do reguł warunkowości oraz otwartej metody koordynacji | str. 74 6. Litygacyjna sfera relacyjna | str. 74 7. Zasada wzajemnego uznania i równoważności w działaniach administracji państw członkowskich Unii Europejskiej | str. 75 Rozdział V Podstawowe pojęcia teoretyczne w nauce prawa administracyjnego | str. 79 1. Aparat administracyjny | str. 79 2. Nadzór, kontrola, koordynacja, kierownictwo | str. 81 3. Współdziałanie | str. 83 4. Decentralizacja i centralizacja administracji | str. 85 5. Samorząd | str. 88 6. Rodzaje jednostek organizacyjnych w systemie administracji publicznej | str. 92 A. Organ państwowy i organ administracji państwowej | str. 92 B. Organy administracji (organy administrujące, organy administracji publicznej) | str. 93 C. Rodzaje organów administracji | str. 94 D. Kolegialność i jednoosobowość | str. 97 E. Zakres działania i właściwość (kompetencja) organu | str. 97 F. Zakład administracyjny | str. 102 G. Inne jednostki organizacyjne w systemie administracji publicznej - nietypowe podmioty administrujące | str. 104 H. Funkcje zlecone administracji publicznej | str. 110 7. Władztwo administracyjne | str. 113 A. Cechy władztwa | str. 113 B. Przymus państwowy a sankcja administracyjna | str. 114 C. Formy przymusu państwowego | str. 115 D. Przymus egzekucyjny a kara | str. 116 E. Kary administracyjne | str. 116 F. Władztwo zakładowe | str. 117 8. Publiczne prawa podmiotowe | str. 118 9. Ciężary publiczne | str. 120 CZĘŚĆ DRUGA ORGANIZACJA ADMINISTRACJI W POLSCE Rozdział VI Administracja centralna | str. 127 1. Zagadnienia ogólne | str. 127 2. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej | str. 129 3. Podział centralnych organów administracji rządowej | str. 133 4. Rada Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej | str. 135 A. Skład Rady Ministrów | str. 136 B. Funkcje i kompetencje Rady Ministrów | str. 136 C. Organizacja i tryb działania Rady Ministrów | str. 139 D. Reprezentowanie Rady Ministrów oraz ustanawianie pełnomocników rządu | str. 141 E. Organy pomocnicze Rady Ministrów i Prezesa Rady Ministrów | str. 143 5. Prezes Rady Ministrów i wiceprezesi Rady Ministrów oraz Kancelaria Prezesa Rady Ministrów | str. 147 A. Prezes Rady Ministrów | str. 147 B. Wiceprezes Rady Ministrów | str. 151 C. Kancelaria Prezesa Rady Ministrów | str. 152 6. Minister i ministerstwo | str. 153 A. Pozycja prawna ministra | str. 153 B. Sekretarze i podsekretarze stanu oraz ministerstwo | str. 162 7. Organy kolegialne o swoistej pozycji prawnej w systemie administracji centralnej | str. 164 8. Centralne organy administracji | str. 168 A. Zakres i środki nadzoru | str. 171 B. Rola organów (urzędów) centralnych | str. 172 C. Inspekcje | str. 173 9. Nietypowe jednostki organizacyjne administracji centralnej | str. 175 10. Prezes Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej | str. 178 Rozdział VII Podziały terytorialne państwa | str. 181 1. Rys historyczny | str. 181 2. Klasyfikacja podziałów terytorialnych | str. 183 3. Podział zasadniczy | str. 186 4. Podziały pomocnicze | str. 187 5. Podziały specjalne | str. 188 Rozdział VIII Terenowa administracja rządowa zespolona | str. 189 1. Uwagi wstępne | str. 189 2. Wojewoda i jego pozycja prawna | str. 191 A. Organizacyjnoprawne usytuowanie wojewody | str. 191 B. Funkcje wojewody | str. 193 C. Aparat pomocniczy wojewody | str. 199 3. Wojewódzka administracja zespolona | str. 201 Rozdział IX Terenowe jednostki organizacyjne administracji niezespolonej | str. 206 Rozdział X Samorząd terytorialny | str. 211 1. Podstawy prawne działania | str. 211 2. Zasada subsydiarności | str. 212 3. Zasada decentralizacji | str. 214 4. Zasada udziału samorządu terytorialnego w sprawowaniu władzy publicznej | str. 217 5. Ustrój samorządu terytorialnego w Polsce | str. 219 A. Organy samorządu terytorialnego | str. 219 B. Referendum lokalne | str. 221 C. Statut | str. 224 6. Zadania samorządu | str. 225 7. Finansowe zabezpieczenie realizacji zadań samorządu terytorialnego | str. 231 8. Działalność prawotwórcza samorządu | str. 234 9. Nadzór nad samorządem terytorialnym | str. 235 10. Sądowa ochrona samodzielności samorządu | str. 240 CZĘŚĆ TRZECIA FUNKCJONOWANIE ADMINISTRACJI Rozdział XI Pracownicy administracji publicznej | str. 245 1. Uwagi wstępne | str. 245 2. Pracownicy administracji państwowej i rządowej | str. 247 A. Urzędnicy państwowi i inni pracownicy urzędów państwowych | str. 248 B. Korpus służby cywilnej | str. 252 3. Pracownicy samorządowi | str. 262 Rozdział XII Prawne formy działania administracji | str. 268 1. Wprowadzenie | str. 268 2. Akty normatywne administracji | str. 271 3. Akt administracyjny | str. 273 A. Rodzaje aktów administracyjnych | str. 277 B. Moc obowiązująca aktu administracyjnego | str. 288 C. Sprzeciw | str. 290 4. Ugoda | str. 292 5. Porozumienie administracyjne | str. 293 6. Czynności cywilnoprawne | str. 296 7. Prawo zamówień publicznych | str. 297 8. Czynności faktyczne | str. 301 Rozdział XIII Kontrola sądowa administracji publicznej | str. 306 1. Wprowadzenie | str. 306 2. Sądownictwo administracyjne | str. 308 A. Podstawy prawne działania | str. 308 B. Organizacja wojewódzkich sądów administracyjnych | str. 308 C. Organizacja Naczelnego Sądu Administracyjnego | str. 309 D. Zakres właściwości sądów administracyjnych | str. 311 E. Zakres właściwości rzeczowej Naczelnego Sądu Administracyjnego | str. 313 3. Rola sądów powszechnych w kontroli administracji | str. 314 Rozdział XIV Kontrola administracji | str. 315 1. Charakterystyka kontroli administracji | str. 315 2. Kontrola zewnętrzna administracji rządowej | str. 317 A. Kontrola niepaństwowa | str. 317 B. Kontrola państwowa | str. 319 3. Kontrola wewnętrzna | str. 335 A. Kontrola międzyresortowa | str. 337 B. Kontrola wewnątrzresortowa | str. 339 C. Kontrola zarządcza i audyt wewnętrzny | str. 340 D. Kontrola niezawodowa (społeczna) | str. 341 CZĘŚĆ CZWARTA WYBRANE ZAGADNIENIA MATERIALNEGO PRAWA ADMINISTRACYJNEGO Rozdział XV Wybrane zagadnienia administracyjnoprawnej regulacji gospodarki | str. 345 1. Wprowadzenie | str. 345 2. Prawo działalności gospodarczej | str. 346 3. Przedsiębiorstwa państwowe | str. 355 A. Podstawy organizacji i funkcjonowania przedsiębiorstw państwowych | str. 355 B. Samorząd pracowniczy | str. 360 C. Komercjalizacja przedsiębiorstw państwowych i zbywanie akcji (udziałów) należących do Skarbu Państwa | str. 361 4. Nadzorowanie pomocy publicznej dla przedsiębiorców | str. 364 5. Nadzór państwa nad rynkiem kapitałowym | str. 367 6. Prawo dewizowe | str. 370 A. Obrót dewizowy z zagranicą | str. 371 B. Obrót wartościami dewizowymi w kraju | str. 371 C. Wartości dewizowe | str. 371 D. Zasady prawa dewizowego | str. 372 E. Zezwolenie dewizowe | str. 373 F. Ograniczenia i obowiązki dewizowe | str. 373 7. Prawo gospodarki nieruchomościami | str. 375 8. Zasady i tryb wywłaszczania nieruchomości | str. 381 9. Prawo gospodarki komunalnej | str. 385 10. Prawo mieszkaniowe | str. 398 A. Korzystanie z lokali mieszkalnych przez funkcjonariuszy państwowych | str. 401 B. Polityka państwa w zakresie gospodarki mieszkaniowej | str. 403 11. Prawo budowlane | str. 407 12. Prawo geodezyjne i kartograficzne | str. 411 13. Prawo komunikacji i łączności | str. 414 A. Komunikacja lądowa | str. 415 B. Komunikacja wodna | str. 424 C. Komunikacja powietrzna | str. 427 D. Łączność | str. 428 14. Prawo górnicze | str. 436 15. Prawo geologiczne | str. 439 16. Bezpieczeństwo energetyczne | str. 441 A. Prawo energetyczne | str. 441 B. Zapasy obowiązkowe | str. 446 17. Prawo normalizacji oraz jakości | str. 453 18. Prawo o miarach i prawo probiercze | str. 457 19. Dozór techniczny | str. 459 20. Prawo bankowe | str. 460 21. Polityka pieniężna | str. 465 22. Prawo antymonopolowe | str. 472 23. Prawo celne | str. 476 A. Źródła prawa | str. 476 B. Krajowe organy administracji publicznej właściwe w sprawach celnych i ich zadania | str. 477 C. Dozór celny, kontrola celna i szczególny nadzór podatkowy | str. 483 D. Postępowania administracyjne prowadzone przez organy celne | str. 484 24. Prawo ubezpieczeniowe | str. 486 25. Prawo ochrony środowiska | str. 492 A. Podstawowe akty prawne w zakresie ochrony środowiska | str. 492 B. Zasady systemu prawa ochrony środowiska | str. 495 C. Organy administracji publicznej właściwe w sprawach ochrony środowiska | str. 498 Rozdział XVI Administracja spraw zdrowia | str. 500 1. Administracja zdrowia | str. 500 2. Przeciwdziałanie alkoholizmowi | str. 507 3. Zapobieganie narkomanii | str. 511 4. Prawo rynku produktów leczniczych | str. 516 A. Pojęcie produktu leczniczego | str. 516 B. Dopuszczanie produktów leczniczych do obrotu | str. 516 C. Badania kliniczne leków | str. 517 D. Wytwarzanie produktów leczniczych | str. 518 E. Obrót produktami leczniczymi | str. 518 F. Reklama produktów leczniczych | str. 519 G. Refundacja produktów leczniczych | str. 520 H. Organy właściwe w sprawach rynku leków | str. 520 Rozdział XVII Upowszechnianie informacji | str. 522 1. Zagadnienia wstępne | str. 522 2. Prawo prasowe | str. 523 3. Prawo o radiofonii i telewizji | str. 525 4. Polska Agencja Prasowa | str. 528 5. Ochrona informacji niejawnych | str. 529 Rozdział XVIII Dostęp do informacji publicznej | str. 534 1. Zagadnienia wstępne | str. 534 2. Zakres podmiotowy prawa do informacji publicznej | str. 535 3. Zakres przedmiotowy prawa do informacji publicznej | str. 536 4. Ograniczenia dostępu do informacji publicznej | str. 539 5. Tryb udostępniania informacji publicznej | str. 540 A. Tryb bezwnioskowy | str. 540 B. Tryb wnioskowy | str. 542 6. Ochrona prawa do informacji | str. 543 Rozdział XIX Administracja w dziedzinie oświaty, nauki i kultury | str. 544 1. Szkolnictwo podstawowe, ogólnokształcące, zawodowe | str. 544 2. Szkolnictwo wyższe, placówki naukowo-badawcze | str. 553 A. Szkolnictwo wyższe | str. 553 B. Polska Akademia Nauk | str. 560 C. Placówki naukowo-badawcze | str. 564 D. Stopnie i tytuły naukowe | str. 567 3. Organizacja upowszechniania kultury | str. 568 4. Kultura fizyczna i sport | str. 573 5. Prawna ochrona zabytków | str. 576 A. Rejestr zabytków | str. 579 B. Lista Skarbów Dziedzictwa | str. 580 C. Pomnik historii | str. 580 D. Park kulturowy | str. 580 E. Uwzględnienie ochrony zabytków w planie zagospodarowania przestrzennego | str. 581 F. Wywóz zabytków | str. 581 Rozdział XX Administracyjnoprawna sytuacja osób fizycznych | str. 584 1. Obywatelstwo | str. 584 2. Prawo o cudzoziemcach | str. 587 A. Ogólny status cudzoziemca | str. 589 B. Ochrona cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej | str. 597 C. Szczególny status cudzoziemców - obywateli Unii Europejskiej | str. 602 D. Cudzoziemiec z Kartą Polaka | str. 606 3. Zmiana imion i nazwisk | str. 607 4. Akty stanu cywilnego | str. 609 5. Ewidencja ludności, dowody osobiste, paszporty | str. 611 6. Ordery, odznaczenia, odznaki | str. 620 Rozdział XXI Administracyjnoprawna regulacja zrzeszania się oraz niektórych innych rodzajów aktywności obywateli związanej z realizacją ich praw i wolności | str. 627 1. Prawo o stowarzyszeniach | str. 629 2. Prawo o partiach politycznych | str. 634 A. Ewidencja partii politycznych | str. 635 B. Nadzór nad działalnością partii | str. 636 C. Majątek partii | str. 637 D. Finansowanie partii | str. 637 3. Prawo o gwarancjach wolności sumienia i wyznania | str. 640 4. Prawo o zgromadzeniach | str. 644 Rozdział XXII Administracyjnoprawna regulacja zapewnienia bezpieczeństwa i porządku publicznego | str. 648 1. Regulacja zapewnienia bezpieczeństwa i porządku publicznego | str. 649 A. Policja | str. 651 B. Straże i służby | str. 654 C. Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencja Wywiadu | str. 655 D. Biuro Ochrony Rządu | str. 657 E. Centralne Biuro Antykorupcyjne | str. 658 2. Administracyjnoprawny reżim stanu wyjątkowego | str. 660 3. Stan wojenny i jego regulacja prawna | str. 663 4. Administracyjnoprawna regulacja dotycząca zwalczania klęsk żywiołowych | str. 666 5. Regulacja ochrony przeciwpożarowej | str. 671 6. Zarządzanie kryzysowe | str. 674 7. Reglamentacja dostępu do broni, amunicji i materiałów wybuchowych | str. 678 Rozdział XXIII Administracja obrony kraju | str. 683 1. Wprowadzenie do administracji obrony kraju | str. 683 2. Zarys stanu prawnego | str. 685 3. Organy właściwe w sprawach obrony oraz ich zadania | str. 687 4. Świadczenia na rzecz obrony kraju | str. 694 5. Ochrona granicy państwowej | str. 696 Wykaz podstawowej literatury | str. 699