Prawo gospodarcze. Aspekty publicznoprawne

Podręcznik prawa publicznego gospodarczego, przygotowany przez autorów związanych z Katedrą Prawa Publicznego Gospodarczego i Bankowego Uniwersytetu Warszawskiego, obejmuje całość zagadnień związanych z jedną z najbardziej reformowanych i rozwijających się w ostatnich latach gałęzi prawa, określanej jako publiczne prawo gospodarcze lub administracyjne prawo gospodarcze. W opracowaniu przedstawiono m.in. takie zagadnienia, jak: przedsiębiorca, gospodarka komunalna, samorząd gospodarczy i samorząd zawodowy, pozycja prawna Narodowego Banku Polskiego, prawo antymonopolowe i prawo pomocy publicznej, regulacja publicznoprawna rynku finansowego. Autorzy uwzględnili najnowsze regulacje dotyczące omawianej problematyki, w tym tzw. konstytucję biznesu, rozwiązania wprowadzone ustawą o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych udzielanych przedsiębiorcom dotkniętym skutkami COVID-19 oraz o uproszczonym postępowaniu o zatwierdzenie układu w związku z wystąpieniem COVID-19; czy zmiany w zakresie organów centralnych wprowadzone ustawą o zmianie ustawy o działach administracji rządowej oraz niektórych innych ustaw. Zaprezentowano również najnowsze orzecznictwo i literaturę prawniczą. Adresaci: Publikacja jest przeznaczona dla studentów prawa i administracji. Może być również przydatna w pracy adwokatów i radców prawnych specjalizujących się w prawie gospodarczym oraz pracowników administracji rządowej i samorządowej.

Spis treści

Wykaz skrótów | str. 13 Wstęp | str. 17 Rozdział I Prawo administracyjne gospodarcze | str. 19 1. Gospodarka, rynek, system gospodarczy | str. 19 2. Istota prawa administracyjnego gospodarczego | str. 22 Rozdział II Doktrynalne podstawy ingerencji państwa w gospodarkę | str. 28 1. Uwagi wstępne | str. 28 2. Merkantylistyczny porządek gospodarczy państwa absolutystycznego | str. 29 3. Liberalna autonomia gospodarcza | str. 31 4. Interwencjonistyczny porządek gospodarczy | str. 33 5. Etatystyczna gospodarka planowa | str. 35 Rozdział III Konstytucyjne podstawy ustroju gospodarczego | str. 39 1. Pojęcie ustroju społeczno-gospodarczego | str. 39 2. Społeczna gospodarka rynkowa | str. 44 3. Gospodarstwo rodzinne | str. 56 4. Zasada zrównoważonego rozwoju | str. 63 5. Konstytucyjne wolności i prawa ekonomiczne | str. 70 5.1. Uwagi ogólne | str. 70 5.2. Konstytucyjne gwarancje wolności gospodarczej, ochrony własności oraz wolności wyboru i wykonywania zawodu | str. 71 5.2.1. Wolność gospodarcza | str. 71 5.2.2. Wolność wyboru i wykonywania zawodu | str. 80 5.2.3. Gwarancja własności | str. 84 5.3. Proporcjonalność i równość jako przesłanki dopuszczalności ingerencji państwa w wolność i prawa obywateli w sferze gospodarczej | str. 91 5.3.1. Zasada proporcjonalności | str. 92 5.3.2. Zasada równości | str. 97 Rozdział IV Organizacja administracji właściwej w sprawach gospodarki | str. 103 1. Uwagi ogólne | str. 103 2. Administracja bezpośrednia w sprawach gospodarczych | str. 104 3. Administracja pośrednia w sprawach gospodarczych | str. 117 Rozdział V Pozycja prawna Narodowego Banku Polskiego | str. 126 1. Funkcje banku centralnego | str. 126 2. Autonomia banku centralnego | str. 127 3. Instrumenty oddziaływania na banki | str. 129 4. Formy prawne działania | str. 131 5. Współpraca z Europejskim Bankiem Centralnym | str. 131 Rozdział VI Gospodarka komunalna | str. 133 1. Mienie jednostek samorządu terytorialnego | str. 133 2. Istota gospodarki komunalnej | str. 140 3. Zadania o charakterze użyteczności publicznej | str. 146 4. Gospodarka komunalna wykonywana poza sferą użyteczności publicznej | str. 152 5. Sposób i prawne formy wykonywania gospodarki komunalnej | str. 156 5.1. Uwagi ogólne | str. 156 5.2. Jednostki organizacyjne działające na zasadach określonych w ustawie o finansach publicznych | str. 158 5.3. Spółki z udziałem jednostek samorządu terytorialnego | str. 161 5.4. Powierzanie wykonywania zadań z zakresu gospodarki komunalnej na podstawie umowy | str. 163 Rozdział VII Samorząd gospodarczy i samorząd zawodowy | str. 167 1. Samorząd gospodarczy | str. 167 1.1. Pojęcie samorządu gospodarczego | str. 167 1.2. Zadania samorządu gospodarczego | str. 169 1.3. Podstawowe instytucje samorządu gospodarczego | str. 170 1.3.1. Uwagi ogólne | str. 170 1.3.2. Samorząd gospodarczy rzemiosła | str. 172 1.3.3. Samorząd zawodowy niektórych przedsiębiorców | str. 175 1.3.4. Izby gospodarcze działające na podstawie ustawy o izbach gospodarczych | str. 176 1.3.5. Izby gospodarcze działające na podstawie przepisów szczególnych | str. 178 1.3.6. Samorząd rolniczy | str. 179 2. Samorząd zawodowy | str. 181 2.1. Prawna konstrukcja samorządu zawodowego | str. 181 2.2. Pojęcie zawodu zaufania publicznego | str. 181 2.3. Charakter prawny samorządu zawodowego | str. 184 2.4. Zakres władztwa publicznoprawnego samorządu zawodowego | str. 186 Rozdział VIII Funkcje administracji gospodarczej | str. 190 1. Pojęcie funkcji administracji gospodarczej a funkcje państwa i prawa | str. 190 2. Klasyfikacja funkcji administracji gospodarczej | str. 196 2.1. Uwagi ogólne | str. 196 2.2. Funkcja regulacyjna | str. 200 2.3. Funkcja reglamentacyjna | str. 204 2.3.1. Zagadnienia wprowadzające | str. 204 2.3.2. Działalność reglamentowana | str. 207 2.3.3. Działalność koncesjonowana | str. 213 2.3.4. Działalność wymagająca zezwolenia (licencji) | str. 224 2.4. Funkcja nadzoru gospodarczego | str. 227 2.5. Funkcja stymulacyjna | str. 232 Rozdział IX Przedsiębiorca | str. 237 1. Pojęcie przedsiębiorcy w prawie publicznym | str. 237 2. Definicja przedsiębiorcy oraz działalności gospodarczej w ustawie o swobodzie działalności gospodarczej | str. 248 2.1. Przedsiębiorca | str. 248 2.1.1. Uwagi ogólne | str. 248 2.1.2. Osoby fizyczne | str. 250 2.1.3. Osoby prawne | str. 253 2.1.4. Jednostki organizacyjne wyposażone w zdolność prawną | str. 258 2.2. Działalność gospodarcza | str. 263 2.2.1. Uwagi ogólne | str. 263 2.2.2. Działanie we własnym imieniu | str. 268 2.2.3. Cel działalności gospodarczej | str. 270 2.2.4. Przedmiot działalności gospodarczej | str. 274 2.2.5. Działalność zawodowa | str. 279 2.2.6. Sposób wykonywania działalności gospodarczej | str. 281 2.3. Klasyfikacja przedsiębiorców | str. 284 2.3.1. Uwagi ogólne | str. 284 2.3.2. Przedsiębiorcy zagraniczni | str. 286 2.3.2.1. Zagadnienia wprowadzające | str. 286 2.3.2.2. Swoboda przedsiębiorczości i swoboda świadczenia usług | str. 287 2.3.2.3. Osoby zagraniczne i przedsiębiorcy zagraniczni | str. 291 2.3.2.4. Oddział przedsiębiorcy zagranicznego i przedstawicielstwo | str. 299 2.3.3. Mikroprzedsiębiorcy, mali i średni przedsiębiorcy | str. 305 3. Podstawowe prawa przedsiębiorcy | str. 308 3.1. Gwarancje wolności działalności gospodarczej | str. 308 3.2. Uprawnienia przedsiębiorcy | str. 315 3.3. Kontrola przedsiębiorcy | str. 323 4. Podstawowe obowiązki przedsiębiorcy | str. 336 4.1. Uwagi ogólne | str. 336 4.2. Obowiązki związane z podjęciem działalności gospodarczej | str. 337 4.3. Obowiązki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej | str. 346 Rozdział X Prywatyzacja zadań publicznych w sferze gospodarki oraz gospodarowanie mieniem państwowym | str. 348 1. Pojęcie prywatyzacji i jej systematyka | str. 348 2. Prywatyzacja gospodarki w Polsce | str. 353 3. Gospodarowanie mieniem państwowym i jego prywatyzacja | str. 355 Rozdział XI Publicznoprawne aspekty ochrony konkurencji (prawo antymonopolowe i prawo pomocy publicznej) | str. 361 1. Uwagi ogólne | str. 361 2. Prawo antymonopolowe | str. 362 2.1. Zagadnienia ogólne | str. 362 2.2. Praktyki ograniczające konkurencję | str. 368 2.3. Ochrona konkurencji w drodze przeciwdziałania nadmiernej koncentracji | str. 379 2.4. Postępowanie w sprawach antymonopolowych | str. 382 3. Prawo pomocy publicznej | str. 399 3.1. Istota oraz podstawy prawne regulacji pomocy publicznej w gospodarce | str. 399 3.2. Pojęcie pomocy publicznej i jej formy | str. 401 3.2.1. Uwagi ogólne | str. 401 3.2.2. Pomoc ze źródeł publicznych | str. 402 3.2.3. Selektywność korzyści gospodarczych | str. 402 3.2.4. Przysporzenie przedsiębiorcy korzyści gospodarczych | str. 403 3.2.5. Adresaci pomocy publicznej | str. 403 3.2.6. Sposoby i formy udzielania pomocy publicznej | str. 404 3.3. Dopuszczalność udzielania pomocy publicznej | str. 406 3.3.1. Zakłócenie konkurencji i jednoczesny wpływ na handel wewnątrzwspólnotowy | str. 406 3.3.2. Wyłączenia z mocy prawa (wyłączenia automatyczne) | str. 407 3.3.3. Wyłączenia fakultatywne (pomoc potencjalnie dopuszczalna) | str. 408 3.3.4. Nadzór i monitorowanie pomocy publicznej | str. 416 3.3.5. Postępowanie krajowe w sprawach pomocy publicznej | str. 419 Rozdział XII Publicznoprawne problemy ochrony konsumentów | str. 422 1. Uwagi ogólne | str. 422 2. Podstawy konstytucyjne ochrony konsumentów | str. 424 3. Pojęcie konsumenta i jego ochrona | str. 426 4. Organy właściwe w sprawach ochrony konsumentów | str. 431 5. Ochrona zbiorowych interesów konsumentów | str. 434 5.1. Uwagi wstępne | str. 434 5.2. Postępowanie w sprawach praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów | str. 436 5.2.1. Naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji | str. 438 5.2.2. Nieuczciwe praktyki rynkowe oraz czyny nieuczciwej konkurencji | str. 439 5.2.3. Sprzedaż produktów finansowych niedopasowanych do potrzeb konsumenta | str. 442 5.3. Postępowanie w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone | str. 442 5.4. Decyzje w sprawach praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów oraz w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone | str. 447 6. Bezpieczeństwo produktów | str. 449 7. Miejsce prawa ochrony konsumentów w systemie prawa | str. 459 Rozdział XIII Regulacja publicznoprawna rynku finansowego | str. 462 1. Zakres regulacji prawnej | str. 462 1.1. Stabilność finansowa | str. 462 1.2. Zakres regulacji rynku bankowego | str. 463 1.3. Zakres regulacji rynku ubezpieczeniowego | str. 465 1.4. Zakres regulacji rynku kapitałowego | str. 468 1.5. Zakres regulacji rynku usług płatniczych | str. 472 2. Podmioty działające na rynku finansowym | str. 476 2.1. Pojęcie banku | str. 476 2.2. Pojęcie zakładu ubezpieczeń | str. 477 2.2.1. Działalność ubezpieczeniowa | str. 477 2.2.2. Zakład ubezpieczeń | str. 478 2.2.3. Zakład ubezpieczeń w formie spółki akcyjnej | str. 479 2.2.4. Zakład ubezpieczeń w formie towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych | str. 480 2.2.5. Wykonywanie działalności ubezpieczeniowej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez zagraniczne zakłady ubezpieczeń | str. 480 2.3. Podmioty działające na rynku kapitałowym | str. 482 2.3.1. Uwagi ogólne | str. 482 2.3.2. Giełda Papierów Wartościowych | str. 482 2.3.3. Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych | str. 483 2.3.4. Domy maklerskie | str. 483 2.3.5. Fundusze inwestycyjne, alternatywne spółki inwestycyjne i fundusze emerytalne | str. 484 2.3.5.1. Uwagi wprowadzające | str. 484 2.3.5.2. Fundusze inwestycyjne | str. 485 2.3.5.3. Alternatywne spółki inwestycyjne | str. 486 2.3.5.4. Fundusze emerytalne | str. 487 2.3.6. Inne podmioty działające na rynku kapitałowym | str. 488 2.3.7. Podmioty działające na rynku usług płatniczych | str. 488 2.3.7.1. Pojęcie instytucji płatniczej | str. 490 3. Tworzenie podmiotów działających na rynku finansowym | str. 490 3.1. Postępowanie przy tworzeniu banków | str. 490 3.2. Postępowanie przy tworzeniu zakładu ubezpieczeń | str. 491 3.3. Postępowanie przy tworzeniu domów maklerskich, funduszy inwestycyjnych i funduszy emerytalnych | str. 492 3.4. Postępowanie przy tworzeniu krajowej instytucji płatniczej | str. 493 4. Gospodarka finansowa banków i zakładów ubezpieczeń | str. 495 4.1. Gospodarka finansowa banków | str. 495 4.1.1. Zakres regulacji | str. 495 4.1.2. Fundusze własne | str. 495 4.1.3. Płynność finansowa | str. 495 4.1.4. Adekwatność kapitałowa | str. 496 4.1.5. Limit koncentracji zaangażowań | str. 496 4.1.6. Postępowanie naprawcze. Likwidacja i upadłość banków | str. 496 4.2. Gospodarka finansowa zakładów ubezpieczeń | str. 497 4.3. Gospodarka finansowa instytucji płatniczej | str. 499 4.3.1. Wymogi kapitałowe oraz dotyczące funduszy własnych | str. 499 4.3.2. Ochrona środków klientów | str. 500 5. Nadzór nad rynkami finansowymi | str. 501 5.1. Modele organizacyjne nadzoru nad rynkami finansowymi | str. 501 5.2. Komisja Nadzoru Finansowego | str. 504 5.3. Zakres przedmiotowy i podmiotowy nadzoru bankowego | str. 514 5.4. Zakres przedmiotowy i podmiotowy nadzoru ubezpieczeniowego | str. 515 5.5. Zakres przedmiotowy i podmiotowy nadzoru nad rynkiem kapitałowym | str. 516 5.6. Zakres przedmiotowy i podmiotowy nadzoru płatniczego | str. 518 5.6.1. Uwagi ogólne | str. 518 5.6.2. Nadzór nad przepływami znacznych pakietów akcji zakładów ubezpieczeń | str. 519 5.6.3. Nadzór nad przepływami znacznych pakietów akcji na rynku kapitałowym | str. 520 5.7. Nadzór nad przepływami znacznych pakietów akcji podmiotów działających na rynku finansowym | str. 521 5.7.1. Nadzór nad przepływami znacznych pakietów akcji banków | str. 521 5.7.2. Nadzór nad przepływami znacznych pakietów akcji zakładów ubezpieczeniowych | str. 522 5.7.3. Nadzór nad przepływami znacznych pakietów akcji na rynku kapitałowym | str. 524 5.7.4. Nadzór nad przepływami znacznych pakietów akcji na rynku dostawców usług płatniczych | str. 524 5.8. Nadzór makroostrożnościowy | str. 525 6. Systemy gwarancyjne na rynku finansowym | str. 526 6.1. Bankowy Fundusz Gwarancyjny | str. 526 6.2. Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny | str. 534 6.3. System rekompensat administrowany przez Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych | str. 536 7. Inne środki ingerencji państwa na rynku finansowym w celu ochrony interesu publicznego | str. 537 7.1. Wyłączenia tajemnicy bankowej | str. 537 7.2. Regulacja dystrybucji ubezpieczeń | str. 539 7.3. System ubezpieczeń obowiązkowych | str. 541 7.4. Podstawowe zasady oferty publicznej papierów wartościowych | str. 544 7.5. Obowiązki informacyjne | str. 545 Bibliografia | str. 547 Skorowidz | str. 557 Autorzy | str. 567